اوچنجى أساس

اوچنجى أساس

حكمتِ معراج نه‌در؟

الجواب:

معراجڭ حكمتى او قدر يوكسكدر كه، فكرِ بشر اولاشاميور. او قدر دريندر كه، اوڭا يتيشه‌ميور. او قدر اينجه‌در و لطيفدر كه، عقل كندى باشيله گوره‌ميور. فقط بعض إشارتلرله، حقيقتلرى بيلينمزسه ده وجودلرى بيلديريله‌بيلير. شويله كه:

شو كائناتڭ خالقى، شو كثرت طبقاتنده نورِ وحدتنى و تجلّئِ أحديتنى گوسترمك ايچون، كثرت طبقاتنڭ منتهاسندن تا مبدأِ وحدته بر خيطِ إتّصال صورتنده بر معراج ايله بر فردِ ممتازى، بتون مخلوقات حسابنه، كندينه مخاطب إتّخاذ ايده‌رك، بتون ذىشعور نامنه، مقاصدِ إلٰهيه‌سنى اوڭا آڭلاتمق و اونڭله بيلديرمك و اونڭ نظرى ايله، آيينهِٔ مخلوقاتنده جمالِ صنعتنى، كمالِ ربوبيتنى مشاهده ايتمك و ايتديرمكدر.

هم صانعِ عالمڭ، آثارڭ شهادتيله نهايتسز جمال و كمالى واردر. جمال هم كمال، ايكيسى ده محبوب لِذاته‌درلر. يعنى بِالذّات سَويليرلر. اويله ايسه، او جمال و كمال صاحبنڭ جمال و كمالنه نهايتسز بر محبّتى واردر. او نهايتسز محبّتى، مصنوعاتنده چوق طرزلرده تظاهر ايدييور. مصنوعاتنى سَور، چونكه مصنوعاتنڭ ايچنده جمالنى، كمالنى گورور. مصنوعات ايچنده أڭ سَويملى و أڭ عالى، ذىحياتدر. ذىحياتلر ايچنده أڭ سَويملى و عالى، ذىشعوردر. و ذىشعورڭ ايچنده جامعيت إعتباريله أڭ سَويملى، إنسانلر ايچنده بولونور. إنسانلر ايچنده إستعدادى تماميله إنكشاف ايدن، بتون مصنوعاتده منتشر و متجلّى كمالاتڭ نمونه‌لرينى گوسترن فرد، أڭ سَويمليدر.

ايشته صانعِ موجودات، بتون موجوداتده إنتشار ايدن تجلّئِ محبّتڭ بتون أنواعنى بر نقطه‌ده، بر آيينه‌ده گورمك و بتون أنواعِ جمالنى، أحديت سرّيله گوسترمك ايچون· شجرهِٔ خلقتدن بر ميوهِٔ منوّر درجه‌سنده و قلبى، او شجره‌نڭ حقائقِ أساسيه‌سنى إستيعاب ايده‌جك بر چكردك حكمنده اولان بر ذاتى، او مبدأِ أوّل اولان چكردكدن، تا منتها اولان ميوه‌يه قدر بر خيطِ إتّصال حكمنده اولان بر معراج ايله، او فردڭ كائنات نامنه محبوبيتنى گوسترمك و حضورينه جلب ايتمك و رؤيتِ جمالنه مشرّف ايتمك و اونده‌كى حالتِ قدسيه‌يى باشقه‌سنه سرايت ايتديرمك ايچون كلاميله تلطيف ايدوب، فرمانيله توظيف ايتمكدر.

شيمدى شو حكمتِ عاليه‌يه باقمق ايچون ايكى تمثيل دوربينيله ترصّد ايده‌جگز.

برنجى تمثيل:

اون برنجى سوزڭ حكايهِٔ تمثيليه‌سنده تفصيلاً بيان ايديلديگى گبى: ناصلكه بر سلطانِ ذىشانڭ، پك چوق خزينه‌لرى و او خزينه‌لرده پك چوق جواهرلرڭ أنواعى بولونسه، هم صنايعِ غريبه‌ده چوق مهارتى اولسه و حسابسز فنونِ عجيبه‌يه معرفتى، إحاطه‌سى بولونسه، نهايتسز علومِ بديعه‌يه علم و إطّلاعى اولسه.. هر جمال و كمال صاحبى، كندى جمال و كمالنى گوروب و گوسترمك ايسته‌مسى سرّنجه: ألبته او سلطانِ ذىفنون دخى، بر مشهر آچمق ايستر كه· ايچنده سرگيلر ديزسين، تا ناسڭ أنظارينه سلطنتنڭ حشمتنى، هم ثروتنڭ شعشعه‌سنى، هم كندى صنعتنڭ خارقه‌لرينى، هم كندى معرفتنڭ غريبه‌لرينى إظهار ايدوب گوسترسين· تا، جمال و كمالِ معنويسنى، ايكى وجهله مشاهده ايتسين. بر وجهى: بِالذّات نظرِ دقائقآشناسيله گورسون. ديگرى: غيرڭ نظريله باقسين. و شو حكمته بناءً ألبته جسيم، محتشم، گنيش بر سراى ياپمغه باشلار. شاهانه بر صورتده دائره‌لره، منزللره تقسيم ايدر. خزينه‌لرينڭ درلو درلو مرصّعاتيله سوسلنديروب، كندى دستِ صنعتنڭ أڭ گوزل، أڭ لطيف صنعتلريله زينتلنديرر. فنون و حكمتنڭ أڭ اينجه‌لكلريله تنظيم ايدر. و علومنڭ آثارِ معجزه‌كارانه‌لريله دوناتير، تكميل ايدر. صوڭره نعمتلرينڭ چشيدلريله، طعاملرينڭ لذيذلريله، هر طائفه‌يه لايق سفره‌لرى سره‌ر. بر ضيافتِ عامّه إحضار ايدر. صوڭره رعيتنه كندى كمالاتنى گوسترمك ايچون، اونلرى سيره و ضيافته دعوت ايدر. صوڭره بريسنى ياورِ أكرم ياپار، آشاغيكى طبقات و منزللردن يوقارىيه دعوت ايدر· دائره‌دن دائره‌يه، اوست اوستده‌كى طبقه‌لرده گزديرر. او عجيب صنعتنڭ ماكينه‌لرينى و تزگاهلرينى و آشاغيدن گلن محصولاتڭ مخزنلرينى گوستره گوستره، تا دائرهِٔ خصوصيه‌سنه قدر گتيرر. بتون او كمالاتنڭ معدنى اولان مبارك ذاتنى اوڭا گوسترمكله و حضوريله اونى مشرّف ايدر. قصرڭ حقائقنى و كندى كمالاتنى اوڭا بيلديرر. سيرجيلره رهبر تعيين ايدر، گوندرر. تا او سرايڭ صانعنى، او سرايڭ مشتملاتيله، نقوشيله، عجائبيله، أهالىيه تعريف ايتسين. و سرايڭ نقشلرنده‌كى رموزينى بيلديروب و ايچنده‌كى صنعتلرينڭ إشارتلرينى اوگره‌توب، (دروننده‌كى منظوم مرصّعلر و موزون نقوش نه‌در؟ و سراى صاحبنڭ كمالاتنى و هنرلرينى ناصل گوستررلر؟) او سرايه گيرنلره تعريف ايتسين و گيرمه‌نڭ آدابنى و سيرڭ مراسمنى بيلديروب و گورونمه‌ين سلطانِ ذىفنون و ذىشؤنه قارشى، مرضياتى و آرزولرى دائره‌سنده تشريفات مراسمنى تعريف ايتسين.