برنجى مبحث

يگرمى اوچنجى سوز

(شو سوزڭ ايكى مبحثى واردر.)

برنجى مبحث

ايمانڭ بيڭلر محاسنندن يالڭز بشنى "بش نقطه" ايچنده بيان ايدرز.

برنجى نقطه:

إنسان، نورِ ايمان ايله أعلاىِ علّيّينه چيقار· جنّته لايق بر قيمت آلير. و ظلمتِ كفر ايله، أسفلِ سافلينه دوشر· جهنّمه أهل (اولاجق) بر وضعيته گيرر. چونكه ايمان، إنسانى صانعِ ذو الجلالنه نسبت ايدييور· ايمان، بر إنتسابدر. اويله ايسه إنسان، ايمان ايله إنسانده تظاهر ايدن صنعتِ إلٰهيه و نقوشِ أسماءِ ربّانيه إعتباريله بر قيمت آلير. كفر، او نسبتى قطع ايدر. او قطعدن صنعتِ ربّانيه گيزله‌نير. قيمتى دخى يالڭز مادّه إعتباريله اولور. مادّه ايسه، هم فانيه، هم زائله، هم موقّت بر حياتِ حيوانى اولديغندن، قيمتى هيچ حكمنده‌در.

بو سرّى بر تمثيل ايله بيان ايده‌جگز. مثلا: إنسانلرڭ صنعتلرى ايچنده ناصلكه مادّه‌نڭ قيمتى ايله صنعتڭ قيمتى آيرى آيريدر. بعضًا مساوى، بعضًا مادّه داها قيمتدار، بعضًا اولويور كه· بش غروشلق دمير گبى بر مادّه‌ده بش ليرالق بر صنعت بولونويور. بلكه بعضًا، آنتيقه اولان بر صنعت، بر ميليون قيمتى آلديغى حالده، مادّه‌سى بش غروشه ده دگمييور. ايشته اويله آنتيقه بر صنعت، آنتيقه‌جيلرڭ چارشيسنه گيديلسه، خارقه‌پيشه و پك أسكى هنرور صنعتكارينه نسبت ايده‌رك او صنعتكارى ياد ايتمكله و او صنعتله تشهير ايديلسه، بر ميليون فيآتله صاتيلير. أگر قابا دميرجيلر چارشيسنه گيديلسه، بش غروشلق بر دمير بهاسنه آلينه‌بيلير.

ايشته إنسان، جنابِ حقّڭ بويله آنتيقه بر صنعتيدر و أڭ نازك و نازنين بر معجزهِٔ قدرتيدر كه· إنسانى، بتون أسماسنڭ جلوه‌سنه مظهر و نقشلرينه مدار و كائناته بر مثالِ مصغّر صورتنده ياراتمشدر.

أگر نورِ ايمان، ايچنه گيرسه، اوستنده‌كى بتون معنيدار نقشلر، او ايشيقله اوقونور. او مؤمن، شعور ايله اوقور و او إنتسابله اوقوتور. يعنى: "صانعِ ذو الجلالڭ مصنوعىيم، مخلوقىيم، رحمت و كرمنه مظهرم" گبى معنالرله إنسانده‌كى صنعتِ ربّانيه تظاهر ايدر. ديمك صانعنه إنتسابدن عبارت اولان ايمان· إنسانده‌كى بتون آثارِ صنعتى إظهار ايدر. إنسانڭ قيمتى، او صنعتِ ربّانيه‌يه گوره اولور و آيينهِٔ صمدانيه إعتباريله‌در. او حالده شو أهمّيتسز اولان إنسان، شو إعتبارله بتون مخلوقات اوستنده بر مخاطبِ إلٰهى و جنّته لايق بر مسافرِ ربّانى اولور.

أگر قطعِ إنتسابدن عبارت اولان كفر، إنسانڭ ايچنه گيرسه· او وقت بتون او معنيدار نقوشِ أسماءِ إلٰهيه قراڭلغه دوشر، اوقونماز. زيرا صانع اونوتلسه، صانعه متوجّه معنوى جهتلر ده آڭلاشيلماز. عادتا باش آشاغى دوشر. او معنيدار عالى صنعتلرڭ و معنوى عالى نقشلرڭ چوغى گيزله‌نير. باقى قالان و گوز ايله گورولن بر قسمى ايسه· سفلى أسبابه و طبيعته و تصادفه ويريلوب، نهايت سقوط ايدر. هر برى برر پارلاق ألماس ايكن، برر سونوك شيشه اولورلر. أهمّيتى يالڭز مادّهِٔ حيوانيه‌يه باقار. مادّه‌نڭ غايه‌سى و ميوه‌سى ايسه· (ديديگمز گبى) قيصه‌جق بر عمرده حيواناتڭ أڭ عاجزى و أڭ محتاجى و أڭ كدرليسى اولديغى بر حالده يالڭز جزئى بر حيات گچيرمكدر. صوڭره تفسّخ ايدر گيدر. ايشته كفر، بويله ماهيتِ إنسانيه‌يى ييقار، ألماسدن كوموره قلب ايدر.