Altıncı şart,

Üçüncüsü:

Minnet etmemektir. Buna remzen

daki hakikî mâlik kim olduğunu ve sadaka veren yalnız vasıta olduğunu göstermekle, şu şarta (medar) etmiştir.

Dördüncüsü:

Tıyb-ı nefs ile, rıza-i kalb ile olmalı. Havf-ı fakr ile olmamalı. Şuna telvihan

daki nun-u azametle

manasına remzedip şu şarta (emare) etmiştir.

Beşincisi:

Sadakayı alan sefahette değil, belki nafakasında ve hacat-ı zaruriyesinde sarfetmeli. Şuna telmihan

un maddesini (alâmet) etmiştir.

Altıncı şart, kemâldir. Mala hasr edilmemeli. Zira tasadduk malda olduğu gibi; ilimde, fikirde, fiilde de olur. Şu tamime

lafzındaki umum ile îma ve

deki ıtlak ile işaret etmiştir. Çünki makam-ı hitabîde ıtlak, tamimdir.

İslâmiyetin bir rükn-ü mühimmi olan zekât,

beşerin hayat-ı nev'iyesi için ehemmiyeti şudur:

Hadîste var;

yâni zekât bir köprüdür ki, müslüman, kardeşi olan müslümâna muavenet için ondan geçer. Zira memurun-bih olan teavün, o vasıta iledir. Ve nev-i beşerin hayat-ı içtimâiyedeki nizamın sırâtü'l-müstakîmi odur. İnsanlar içinde madde-i hayatın cereyanına râbıta odur. Terakkiyât-ı beşerdeki zehirlere tiryak odur.

Evet zekâtın vücûb-u kat'îsinde ve onun kâbilesi olan sadakaya ve karz-ı hasene dâvet-i Kur'ânî'den ve ribanın vesailiyle beraber hurmet-i şedidesinde azîm bir hikmet, âlî bir maslahât, vâsî bir rahmet vardır.

Eğer sahife-i âlemde tarihî bir nazarla dikkât ve cem'iyet-i beşeriyenin mesavisinin esasları teftiş edilse görülecektir ki, bütün ihtilalat ve fesadın asıl ve mâdeni ve bütün ahlâk-ı rezilenin muharrik ve menbaı, tek iki kelimedir. O iki kelimenin imtizacından bomba gibi Küre-i Arz patladı ve izdivacından, medenî insanlardan canavarlar doğdu.

Birinci Kelime:Ben tok olsam, başkası açlıktan ölse bana ne?