Elhasıl

Elhâsıl: Cerbeze bir hâkimdir. Yalnız seyyiât tarafını konuşturmamalı, onun hasmı olan hasenatı da dinlemeli. Sonra muvâzene edip, mîzan-ı haşirdeki hükm-ü âdilane gibi, râcih gelene muhabbetle hak vermelidir.

S– Efkâr-ı hazırada cerbeze nasıl bir te'sir etmiştir?

C– Bak, o seyyiedir ki, Ararât Dağı kadar bize zulüm ve tahkir eden ecnebi bir devleti, ne safsatalı bahânelerle, bilmem hangi tarihte Kırım'da bize yardım etmiş gibi yavelerle, bize dost olabilecek surette gösteriyorlar.

Hem Sübhan Dağı kadar, İslâmiyet'in izzet ve şerefine çalışan güruh-u mücahidîni, acib bahânelerle en fenâ derekesine indirip, millete düşman gibi gösteriyorlar.

Hem de Avrupa'nın terbiyesinin neticesi olarak,

kaidesiyle her şeyin en iyi cihetini nazara almak maslahât iken, en fenâ ciheti nazara alıp mütemâdiyen milleti ye'se sevk ederek, ruh-u cemaatı öldürüyor.

Hem yine cerbeze seyyiesine, zaaf-ı akîde inzimam etmesiyle, mesâil-i diniyede en zaîf tarafını irae ederek dinsizliğe zemin ihzar ediyor.

Hem yine onun netâicidir ki, mukteza-yı beşeriyet olan, beyne's-selef cereyan eden tenkidât-ı rakibkârâne veya hakperestaneyi, sofestaîcesine bir cerbeze ile, her birinin hakkında başkaların tenkidatını irae edip, eazım-ı ümmet hakkında hürmetsizlik ve emniyetsizliği telkin ederek, o vasıta ile ezhandaki İslâmiyetin kudsiyetini sarsıyor.

İşte bunlar gibi çok mazarrât-ı azîme, şu nevi cerbezeden tevellüd ediyor.

İstanbul'u düşündükçe, iki karış kadar dili uzanmış, sâir azası neşv ü nemâdan mahrum kalmış, ihtiyar bir çocuğun timsali zihnime geliyor.

S– Anadolu aleyhinde çıkmış olan fetvaya ne dersin?

(*) Cây-ı dikkattir ki; merkez-i Hilâfet ulemâsı ve Dârü'l-Hikmet ve zabıta-i ahlâkiye ile fuhuş, işret, kumar gibi kebairi izâle değil, tevkif edemediler. Anadolu Hükûmeti'nin bir emri ile, bütün işret, kumar gibi kebairler men' edildi. Demek desâtir-i hikmet, nevamis-i hükûmetle; kavânin-i hak, revabıt-ı kuvvetle imtizaç etmezse, cumhur-u avâmda müsmir olamaz.

C– Fetva-yı mahz değil ki, itiraz edilmesin. Belki kazayı tazammun eden bir fetvadır. Çünkü fetvanın kazadan farkı, mevzuu âmdır; gayr-ı muayyendir, hem mülzim değil... Kaza ise muayyen ve mülzimdir. Şu fetva ise, hem