Sünuhat Tüluhat İşârat — Sayfa 10

Hayatı varsa ruhu da vardır. İnsan-ı ekber olan âlem, tazammun ettiği manzume-i kâinât o derece hassasiyet ve âsâr-ı hayat gösteriyor ki; bir ceseddeki âzâ, ecza, zerrât izhar ettikleri tesânüd, tecazüb, teavünden daha ziyâde muntazam, muttarid, mükemmel âsârı gösteriyor.

Acaba âlem insan kadar küçülse, yıldızları zerrât ve cevahir-i ferd hükmüne geçse, o da bir hayvan-ı zîşuur olmayacak mıdır?... Şu âyet dehşetli bir sırrı telvih eder. Kesretin mebdei vahdettir, müntehası da vahdettir. Bu bir düstur-u fıtrattır.

Kudret-i ezeliyenin feyz-i tecellisi ve eser-i ibdaı olan kâinattaki kuvvetten umum zerrâta, herbir zerreye birer zerre-i câzibe halk ve ihsân ederek ve ondan kâinatın râbıtası olan müttehid, müstakîl, muhassal câzibe-i umumiyeyi inşâ ve icad etmiştir.

Nasılki, zerrâtta reşehât-ı kuvvet olan câzibelerin muhassalası bir câzibe-i umumiye vardır. O da kuvvetin ziyâsıdır. İzabesinden neş'et eden bir istihale-i latîfesidir.

Kezalik kâinata serpilmiş katarât ve lemaât-ı hayatın dahi muhassalı bir hayat-ı umumiye var olmak gerektir. Hayat varsa ruh da vardır. Öteki gibi münteha-i ruh, bir mebde-i ruhun cilve-i feyzidir. O mebde-i ruh dahi hayat-ı