Sünuhat Tüluhat İşârat — Sayfa 33

bizim padişahımız, hem sultandır, hem halifedir ve âlem-i İslâm'ın bayrağıdır.

Saltanât itibarıyla otuz milyona nezaret ettiği gibi, hilâfet itibarıyla üçyüz milyonun mabeynindeki râbıta-i nuraniyenin mâkes ve istinadgâh ve medetkârı olmak gerekir. Saltanatı sadaret, hilâfeti meşihât temsil eder.

Sadaret üç mühim şûraya bizzât istinad ediyor, yine kifayet etmiyor. Halbuki böyle inceleşmiş ve çoğalmış münasebât içinde, içtihadattaki müthiş fevza, efkâr-ı İslâmiyedeki teşettüt, fâsid medeniyetin tedahülüyle ahlâktaki müthiş tedenni ile beraber, Meşihât cenahı bir şahsın içtihadına terkedilmiş.

Ferd te'sirât-ı hâriciyeye karşı daha az mukavimdir. Tesirât-ı hâriciyeye kapılmakla, çok ahkâm-ı diniye feda edildi.

Hem nasıl oluyor ki, umûrun besateti ve taklid ve teslim câri olduğu zamanda, velev ki intizamsız olsun, yine Meşihât bir şûraya, lâakal kazaskerler gibi mühim şahsiyetlere istinat ederdi. Şimdi iş besatetten çıkmış, taklid ve ittibâ gevşemiş olduğu halde, bir şahıs nasıl kifayet eder?

Zaman gösterdi ki, hilâfeti temsil eden şu Meşihât-ı İslâmiye, yalnız İstanbul ve