Sünuhat Tüluhat İşârat — Sayfa 35

fevza, Meşihat'ın zaafından ve sönük olmasından meydan almıştır. Çünkü hâriçte bir adam re'yini, ferdiyete istinad eden Meşihat'a karşı muhafaza edebilir. Fakat böyle bir şûraya istinad eden bir Şeyhülislâm'ın sözü, en büyük bir dâhîyi de ya içtihadından vazgeçirir, ya o içtihadı ona münhasır bırakır.

Her müstaid çendan içtihad edebilir. Lâkin içtihadı o vakit düsturu'l-amel olur ki, bir nevi icmâ veya cumhurun tasdikine iktiran ede. Böyle bir Şeyhülislâm mânen bu sırra mazhar olur. Şeriât-ı Garra'da dâima icmâ ve re'y-i cumhur, medâr-ı fetva olduğu gibi, şimdi de fevza-i ârâ için, böyle bir faysala lüzum-u kat'î vardır.

Sadaret, Meşihât iki cenahtır. Şu devlet-i İslâmiye'nin bu iki cenahı mütesavi olmazsa ileri gidilmez. Gidilse de, böyle bir medeniyet-i fâside için mukaddesatından insilah eder.

İhtiyaç her işin üstadıdır. Şöyle bir şûraya ihtiyaç şediddir. Merkez-i Hilâfet'te tesis olunmazsa, bizzarure başka bir yerde teşekkül edecektir. Bu şûranın bâzı mukaddematı olan cemaât-ı İslâmiye teşkilatı ve evkafın Meşihat'a ilhakı gibi umûrun daha evvel tahakkuku münâsip ise de, baştan başlansa, sonra mukaddemât ihzar edilse yine maksad hâsıl olur.