Sünuhat Tüluhat İşârat — Sayfa 6

tekebbür olur. Kavînin zaîfe karşı tevazuu, zaîfte tezellül olur. Meselâ; bir ulü'l-emr, makamındaki ciddiyeti vakar, mahviyeti zillettir. Hânesinde ciddiyeti kibir, mahviyeti tevazûdur.

Meselâ; tertib-i mukaddematta tefviz, tembelliktir. Terettüb-ü neticede tevekküldür. Semere-i sa'yine, kısmetine rıza kanâattır. Meyl-i sa'yi kuvvetlendirir. Mevcuda iktifâ, dûn-himmetliktir.

Meselâ; ferd mütekellim-i vahde olsa müsamahası, fedakârlığı amel-i sâlihtir. Mütekellim-i maal-gayr olsa hıyânet olur.

Meselâ; bir şahıs kendi namına hazm-ı nefs eder, tefahur edemez; millet namına tefahur eder, hazm-ı nefs edemez. Herbirinde birer misal gördün, istinbât et.

Mâdem ki Kur'ân, bütün tabakâta, bütün âsârda, kâffe-i ahvalde şâmil bir hitab-ı ezelîdir. Hem nisbî hüsn, hayr çoktur. Sâlihattaki ıtlakı, beligane bir îcaz-ı mutnebdir. Beyanda sükûtu, geniş bir sözdür.

* * *