Tabiat Risalesi — Sayfa 22

Elcevap:Birinci muhâlde, nasılki güneşin cilve-i in'ikâsı, kemâl-i suhûletle, külfetsiz en küçük zerrecik camdan tut, tâ en büyük bir denizin yüzüne kadar feyzini ve tesirini misâlî güneşçiklerle gayet kolaylıkla gösterdikleri halde; eğer güneşten nisbeti kesilse, o vakit herbir zerrecikte, tabiî ve bizzat bir güneşin hâricî vücûdu imtinâ derecesinde bir suûbetle olabilmesi, kabul edilmek lâzım gelir.

Öyle de, herbir mevcud doğrudan doğruya Zât-ı Ehad ve Samed'e verilse, vücûb derecesinde bir suhûlet, bir kolaylık ile ve bir intisap ve cilve ile, herbir mevcuda lâzım herbir şey, ona yetiştirilebilir.

Eğer o intisap kesilse ve o memuriyet başıbozukluğa dönse ve herbir mevcud kendi başına ve tabiata bırakılsa, o vakit imtinâ derecesinde yüzbin müşkülât ve suûbetle sinek gibi bir zîhayatın, kâinatın küçük bir fihristesi olan gayet hârika makine-i vücûdunu îcad eden, içindeki kör tabiatın, kâinatı halk ve idare edecek bir kudret ve hikmet sahibi olduğunu farzetmek lâzım gelir. Bu ise bir muhâl değil, belki binler muhâldir.

Elhâsıl: Nasılki Zât-ı Vâcibü'l-Vücûd'un şerik ve nazîri mümtenî ve muhâldir. Öyle de,