Üçüncü Muhal

bizzat hâzır bulunmak lâzım, belki onun küçücük cismine girmek gerektir. Belki, cisminin küçük bir nümûnesi olan gözündeki bir hücresine girmeleri icab ediyor. Çünkü,sebep maddî ise, müsebbebin yanında ve içinde bulunması lâzım geliyor.Şu halde, iki sineğin iğne ucu gibi parmakları yerleşmeyen o hücrecikte, erkân-ı âlem ve anâsır ve tabâyiin, maddeten içinde bulunup, usta gibi içinde çalıştıklarını kabul etmek lâzım geliyor. İşte, Sofestâînin en eblehleri dahi, böyle bir meslekten utanıyorlar.

Üçüncü Muhâl:

kaide-i mukarreresiyle: "Bir mevcudun vahdeti varsa, elbette bir vâhidden, bir elden sudûr edebilir." Hususan o mevcud, gayet mükemmel bir intizam ve hassas bir mîzan içinde ve câmî bir hayata mazhar ise, bilbedâhe, sebeb-i ihtilâf ve keşmekeş olan müteaddit ellerden çıkmadığını; belki gayet Kadîr, Hakîm olan bir tek elden çıktığını gösterdiği halde, hadsiz ve câmid ve câhil, mütecâviz, şuursuz, karmakarışıklık içinde, kör, sağır esbâb-ı tabiiyenin karmakarışık ellerine, –hadsiz imkânat yolları içinde ve içtimâ