Beşinci Vecih

vazgeçemiyorsun. Senin, manevî bir nedâmet, gizli bir tevbe ve zımnî bir istiğfar hükmünde olan kusurunu bilmen ve o haslette haksız olduğunu anlaman, onun şerrinden seni kurtarır. Zâten bu mektubun bu mebhasını yazdık, tâ bu manevî istiğfarı temin etsin; haksızlığı hak bilmesin, haklı hasmını haksızlıkla teşhir etmesin.

Cây-ı dikkat bir hâdise:Bir zaman, bu garazkârâne tarafgirlik neticesi olarak gördüm ki; mütedeyyin bir ehl-i ilim, fikr-i siyasîsine muhâlif bir âlim-i sâlihi, tekfir derecesinde tezyif etti. Ve kendi fikrinde olan bir münâfığı, hürmetkârâne medhetti. İşte, siyasetin bu fena neticelerinden ürktüm,

dedim. O zamandan beri hayat-ı siyasiyeden çekildim.

BEŞİNCİ VECİH: Hayat-ı içtimâiyece, inad ve tarafgirlik, gâyet muzır olduğunu beyan eder.

Eğer denilse:"Hadîste,

denilmiş. İhtilâf ise, tarafgirliği iktiza ediyor. Hem tarafgirlik marazı; mazlum avâmı, zâlim havassın şerrinden kurtarıyor. Çünkü, bir kasabanın ve bir köyün havassı ittifak etseler,

mazlum avâmı ezerler. Tarafgirlik olsa, mazlum bir tarafa iltica eder, kendisini kurtarır.

Hem, tesâdüm-ü efkârdan ve tehâlüf-ü ukulden hakikât tamamıyla tezâhür eder."

Elcevap:Birinci suale deriz ki:Hadîsteki ihtilaf ise, müsbet ihtilâftır. Yâni: Herbiri kendi mesleğinin tâmir ve revâcına sa'yeder. Başkasının tahrip ve iptaline değil, belki tekmil ve ıslahına çalışır.Amma menfî ihtilaf ise –ki; garazkârâne, adâvetkârâne, birbirinin tahribine çalışmaktır– hadîsin nazarında merduttur. Çünkü; birbiriyle boğuşanlar, müsbet hareket edemezler.

İkinci suale deriz ki:Tarafgirlik eğer hak namına olsa, haklılara melce olabilir. Fakat şimdiki gibi garazkârâne, nefis hesabına olan tarafgirlik, haksızlara melce'dir ki, onlara nokta-i istinad teşkil eder. Çünkü, garazkârâne tarafgirlik eden bir adama şeytan gelse, onun fikrine yardım edip taraftarlık gösterse, o adam o şeytana rahmet okuyacak. Eğer mukabil tarafa melek gibi bir adam gelse, ona –hâşâ!– lânet okuyacak derecede bir haksızlık gösterecek.

Üçüncü suale deriz ki: Hak nâmına, hakikat hesabına olan tesâdüm-ü efkâr ise;