Ene ve Zerre — Sayfa 20

"Birden, bir sudûr eder" yani, "Bir zâttan, bizzât birtek sudûr edebilir. Sâir şeyler, vasıtalar vasıtasıyla ondan sudûr eder." diye Ganiyy-i ale'l-ıtlak ve Kadîr-i Mutlak'ı, âciz vesâite muhtaç göstererek, bütün esbaba ve vesâite, rubûbiyette bir nev'i şirket verip Hàlık-ı Zülcelâl'e, "akl-ı evvel" namında bir mahluku verip, âdeta sâir mülkünü esbâba ve vesâite taksim ederek bir şirk-i azîme yol açan, şirkâlûd ve dalâletpîşe o felsefenin düsturu nerede!.. Hükemânın yüksek kısmı olan İşrâkiyyun böyle haltetseler; Maddiyyûn, Tabiiyyûn gibi aşağı kısımları ne kadar haltedeceklerini kıyas edebilirsin.

Dördüncü Misâl:Nübüvvet'in düstur-u hakîmânesinden

sırrıyla: "Herşeyin, her zîhayatın neticesi, hikmeti, kendine ait bir ise; Sâni'ine ait neticeleri, Fâtır'ına bakan hikmetleri binlerdir. Her bir şeyin, hatta bir meyvenin; bir ağacın meyveleri kadar hikmetleri, neticeleri bulunduğu" mahz-ı hakikât olan düstur-u hikmet nerede! Felsefenin; "Her bir zîhayatın neticesi kendine bakar veyahut insanın menâfiine aittir." diye, koca bir dağ gibi ağaca, hardal gibi bir