Ene ve Zerre — Sayfa 23

nefs-i emmârenin fir'avunluğunun hoşuna gitmeyenleri ya red, ya inkâr, ya tahrif eder.Ezcümle:

Felâsifenin bir tâifesi, Cenâb-ı Hakk'a "Mûcib-i Bizzat" demişler, ihtiyarını nefyetmişler; ihtiyarını isbat eden bütün kâinatın nihâyetsiz şehâdetlerini tekzib etmişler. Feyâ Sübhanallah! Şu kâinatta zerreden şemse kadar bütün mevcudât taayyünatlarıyla, intizâmâtıyla, hikmetleriyle, mîzanlarıyla Sâni'in ihtiyarını gösterdikleri halde, şu kör olası felsefenin gözü görmüyor.

Hem bir kısım felâsife, "Cüz'iyata ilm-i İlâhî taalluk etmiyor." diye ilm-i İlâhî'nin azametli ihâtasını nefyedip, bütün mevcûdâtın şehadât-ı sâdıkalarını reddetmişler. Hem felsefe, esbâba tesir verip, tabiat eline îcad verir. Yirmiikinci Söz'de kat'î bir surette isbat edildiği gibi; her şeyde Hàlık-ı Külli Şey'e has, parlak sikkeyi görmeyip, âciz, câmid, şuursuz, kör ve iki eli tesâdüf ve kuvvet gibi iki körün elinde olan tabiata masdariyet verip, binler hikmet-i âliyeyi ifade eden ve her biri birer mektubât-ı Samedâniye hükmünde olan mevcûdâtın bir kısmını ona mal eder.

Hem, Onuncu Söz'de isbat edildiği gibi,