Ene ve Zerre — Sayfa 7

keşfeder. Fakat "ene", kendisi de gayet muğlak bir muamma ve açılması müşkül bir tılsımdır. Eğer onun hakiki mâhiyeti ve sırr-ı hilkati bilinse; kendisi açıldığı gibi kâinât dahi açılır. Şöyle ki:

Sâni-i Hakîm, insanın eline emânet olarak, rubûbiyetinin, sıfat ve şuûnatının hakikatlarını gösterecek, tanıttıracak, işarât ve nümûneleri câmî bir "ene" vermiştir. Tâ ki; o "ene", bir vâhid-i kıyasî olup, evsâf-ı Rubûbiyet ve şuûnat-ı Ulûhiyet bilinsin. Fakat vâhid-i kıyasî, bir mevcud-u hakikî olmak lâzım değil. Belki hendesedeki farazî hatlar gibi, farz ve tevehhümle bir vâhid-i kıyasî teşkil edilebilir. İlim ve tahakkukla hakikî vücudu lâzım değildir.

SUAL:Niçin Cenâb-ı Hakk'ın sıfat ve esmâsının mârifeti, "Enâniyet"e bağlıdır?

ELCEVAP:Çünkü; mutlak ve muhît bir şeyin hududu ve nihâyeti olmadığı için, ona bir şekil verilmez ve üstüne bir suret ve bir taayyün vermek için hükmedilmez, mâhiyeti ne olduğu anlaşılmaz. Meselâ: Zulmetsiz dâimî bir ziyâ, bilinmez ve hissedilmez. Ne vakit hakikî veya vehmî bir karanlık ile bir hat çekilse o vakit bilinir. İşte Cenâb-ı Hakk'ın İlim ve Kudret, Hakîm ve Rahîm gibi sıfat ve esmâsı;