Onikinci Suret

bir zâlim olduğunu kabul etmek lâzım gelir. Bu ise, hakikatlerin zıtlarına inkılâbıdır.

Halbuki inkılâb-ı hakâik, bütün ehl-i aklın ittifakıyla muhâldir, mümkün değildir. Yalnız, her şeyin vücûdunu inkâr eden Sofestâî eblehler hâriçtir.

Demek, bu diyardan başka bir diyar vardır. Onda bir Mahkeme-i Kübrâ, bir ma'dele-i ulyâ, bir mekreme-i uzmâ vardır ki, tâ şu merhamet ve hikmet ve inâyet ve adâlet tamamen tezâhür etsinler...

ONİKİNCİ SÛRET

Gel, şimdi döneceğiz. Şu cemaatlerin reisleriyle ve zâbitleriyle görüşeceğiz ve techizatlarına bakacağız ki; o techizât, yalnız o meydandaki kısa bir müddet içinde geçinmek için mi verilmiştir.. yahut, başka yerde uzun bir saadet hayatı tahsil etmek için mi verilmiştir.. görelim. Herkese ve her techizata bakamayız. Fakat nümûne için şu zâbitin cüzdan ve defterine bakacağız. Bu cüzdanda zâbitin rütbesi, maaşı, vazifesi, matlûbâtı, düstûr-u harekâtı vardır.

Bak, bu rütbe birkaç günlük için değil, pek uzun bir zaman için verilebilir. "Şu maaşı hazine-i hâssadan filân tarihte alacaksın." yazılıdır. Halbuki o tarih, çok zaman sonra ve bu meydan kapandıktan sonra gelir.

Şu vazife ise, şu muvakkat meydana göre değil, belki Padişah'ın kurbünde dâimî bir saadeti kazanmak için verilmiştir.

Şu matlûbât ise, birkaç günlük bu misafirhanede geçinmek için olamaz. Belki, uzun ve mes'ûdâne bir hayat için olabilir.

Şu düstûr ise, bütün bütün açığa verir ki, cüzdan sahibi başka yere namzettir, başka âleme çalışır.

Bak şu defterlerde, âletler techizatının sûret-i istimâli ve mes'ûliyetler vardır. Halbuki eğer, yalnız bu meydandan başka âlî, dâimî bir yer bulunmazsa, şu muhkem defter, o kat'î cüzdan, bütün bütün manasız olur.

Hem, şu muhterem zâbit ve mükerrem kumandan ve muazzez reis, bütün ahâliden aşağı, herkesten daha bedbaht, daha bîçare, daha zelîl, daha musibetli, daha fakir, daha zaîf bir derekeye düşer.

İşte buna kıyas et. Hangi şeye dikkat etsen şehâdet eder ki, bu fânîden sonra bir bâki var...

Ey arkadaş! Demek, bu muvakkat memleket bir tarla hükmündedir. Bir tâlimgâhtır, bir pazardır. Elbette arkasında bir Mahkeme-i Kübrâ, bir saâdet-i uzmâ gelecektir. Eğer bunu inkâr etsen; bütün zâbitlerdeki cüzdanları, defterleri, techizâtları, düsturları, belki şu memleketteki