Haşir Risalesi — Sayfa 31

kabul etmek lâzım geldiği gibi; aynen öyle de: Şu sıravârî içinde her zaman hikmetle değişen ve düzgünlük içinde her vakit tazelenen şu muntazam kâinatı görüp, Hâlık-ı Zülcelâl'i evsâf-ı kemâliyle tasdik etmemek; ondan daha berbat bir dalâlet dîvâneliğidir, bir mecnunluk hezeyânıdır. Zîra her şeyde, hatta herbir zerrede bir Ulûhiyet-i Mutlaka kabul etmek lâzımdır.

Çünkü, meselâ: Havanın herbir zerresi, herbir çiçek ile herbir meyveye, herbir yaprağa girer ve işleyebilir. İşte şu zerre, eğer memur olmazsa, bütün girebildiği ve işlediği masnûların tarz-ı teşkilâtını ve suretlerini ve hey'etlerini bilmek lâzımdır. Tâ, içinde işleyebilsin. Demek, muhît bir ilim ve kudrete mâlik olmalı ki, böyle yapsın.

Meselâ, toprakta herbir zerresi kâbildir ki, muhtelif bütün tohumlar ve çekirdeklere medar ve menşe' olsun. Eğer memur olmazsa, lâzım geliyor ki, otlar ve ağaçlar adedince mânevî cihâzât ve makineleri tazammun etsin. Veyahut, onların bütün tarz-ı teşkilâtını bilir, yapar; bütün onlara giydirilen suretleri tanır, dikebilir bir san'at ve kudret vermek lâzımgelir. Daha sâir mevcûdatı da kıyas et. Tâ, anlayacaksın ki, her şeyde âşikâre, Vahdâniyet'in çok delilleri var. Evet, bir şeyden her şeyi yapmak ve her şeyi