Hizmet Düsturları — Sayfa 304

mevkide oturup her tarafı görüyoruz gibi oluruz. Bazı vakitte de ayağımızın üstünü göremiyoruz."

Elhasıl:İnsan her ne kadar fâil-i muhtar ise de, fakat

* وَمَا تَشَاؤُنَ اِلاَّ اَنْ يَشَاءَ اللّهُ * sırrınca,meşiet-i İlahiye asıldır ve kader hâkimdir. Meşiet-i İlahiye, meşiet-i insaniyeyi geri verir.

* اِذَا جَاءَ الْقَدَرُ عُمِىَ الْبَصَرُ * hükmünü icra eder.Kader söylese; iktidar-ı be şer konuşmaz, ihtiyar-ı cüz'î susar. M. 52

- * وَمَا تَشَاؤُنَ اِلاَّ اَنْ يَشَاءَ اللّهُ ٭ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ * işaratıyla,insanın kalbine ve iradesine müdahalesinden tut,tâ * وَالسَّموَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ * yani, bütün semavatı bir kabzasında tutmasına kadar; S. 396

-Hem meselâ: * قُلِ اللّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِى الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ *

İşte şu âyet Cenab-ı Hakk'ın, nev'-i beşerin hayat-ı içtimaiyesindeki tasarrufatını şöyle gösteriyor ki; izzet ve zillet, fakr ve servet doğrudan doğruya Cenab-ı Hakk'ın meşietine ve iradesine bağlıdır.

Demek kesret-i tabakatın en dağınık tasarrufatına kadar, meşiet ve takdir-i İlahi iledir. Tesadüf karışamaz.S. 418

-İ'lem Eyyühel-Aziz! Nefis daima ızdırablar, kalâklar içinde evhamdan kurtulup tevekküle yanaşmıyor.Hükm-ü Kadere razı olmuyor.Halbuki şemsin tulû' ve gurubu mukadder olduğu gibi,insanın da bu dünyada tulû' ve gurubu ve sair mukadderatı, kalem-i kader ile cebhesinde yazılıdır.İsterse başını taşa vursun ki, o yazıları silsin; fakat başı kırılır, yazılara bir şey olmaz hâ!\>Ms. 122

Madem kader hakimdir Kadere teslim olmak gerektir.

- İ'lem Eyyühel-Aziz!Mer'ayı tecavüz eden koyun sürüsünü çevirtmek için çobanın attığı taşlara musab olan bir koyun, lisan-ı haliyle: "Biz çobanın emri altındayız. O bizden daha ziyade faidemizi düşünür. Madem onun rızası yoktur, dönelim." diye kendisi döner, sürü de döner.

Ey nefis! Sen o koyundan fazla âsi ve dâll değilsin.Kaderden sana atılan bir musibet taşına maruz kaldığın zaman, * اِنَّا لِلّهِ وَ اِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ * söyle ve Merci-i Hakikî'ye dön, imana gel, mükedder olma. O seni senden daha ziyade düşünür.Ms. 120

-Kardeşlerim! Merak musibeti ikileştirir, maddî musibeti kalbde de yerleştirmek için bir kök olur; hem kadere karşı bir nevi itiraz ve tenkidi ve rahmete karşı bir nevi ittihamı işmam eder. Madem her şeyde bir güzellik ciheti var ve rahmetin bir cilvesi var ve kader adalet ve hikmetle iş görür;elbette bu zamanda umum âlem-i İslâmı alâkadar edecek bir kudsî vazife yüzünden hafif bir zahmete ehemmiyet vermemekle mükellefiz.Ş. 323

Kaderin nazar dairesi, bizim ufk-u nazarımızdan daha geniş olduğundan dolayı kaderin güzelliklerini tamamen tasavvur ve ihata edemiyoruz. Şer olduğuna hükmediyoruz. Halbuki kader manzar-ı aladan mazi ve müstakbele birden bakıyor. Bak. Mu. 40

Bu hakikata bir misal

- Mühim bir sual:Fahr-ül Âlemîn ve Habib-i Rabb-ül Âlemîn Hazret-i Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm'ın Sahabelerinin,müşrikîne karşı Uhud'un nihayetinde ve Huneyn'in bidayetinde mağlubiyetinin hikmeti nedir?

Elcevab:Müşrikler içinde, o zamanda saff-ı Sahabede bulunan ekâbir-i Sahabeye istikbalde mukabil gelecek Hazret-i Hâlid gibi çok zâtlar bulundu ğundan, şanlı ve şerefli olan istikballeri nokta-i nazarında bütün bütün izzetlerini kırmamak için,hikmet-i İlahiye, hasenat-ı istikbaliyelerinin bir mükâfat-ı muaccelesi olarak mazide onlara vermiş, bütün bütün izzetlerini kırmamış.

Demek mazideki Sahabeler, müstakbeldeki Sahabelere karşı mağlub olmuşlar. Tâ o müstakbel Sahabeler, berk-i süyuf korkusuyla değil, belki barika-i hakikat şevkiyle İslâmiyete girsin ve o şehamet-i fıtriyeleri çok zillet çekmesin. L. 29

Yukarıda zikredilen Osmanlı Devleti'nin mağlubiyetinin hikmeti bu hakikata ikinci bir misal olabilir. oraya havale ediyoruz.