Hizmet Düsturları — Sayfa 53

sâbıkayı, muhalefet-i şeriat üzerine ilka etmek için bazı telkinatta ve teferruatın tatbikatında bulundular.

Sonra, sağını solundan farkedemiyen, hâşâ şeriatı istibdada müsaid zannederek, tuti taklidi gibi "Şeriat isteriz!" demekle, maksad ortada anlaşılmaz oldu. Zâten plânlar serilmişti. İşte o vakit yalan olarak hamiyet maskesini takınan bazı herifler, o ism-i mukaddese tecavüz ettiler. İşte cây-ı ibret bir nokta-i siyah! Ab. 32

Hüsn-ü Zan İle Tahkiki Elden Bırakmamak

-SUAL:"Neden bunların umumuna fena diyorsun? Halbuki hayırhahımız gibi görünüyorlar.

CEVAP:Hiçbir müfsid ben müfsidim demez. Daima suret-i haktan görünür. Yahut bâtılı hak görür. Evet kimse demez ayranım ekşidir. Fakat siz mehenge vurmadan almayınız. Zira çok silik söz ticarette geziyor. Hattâ benim sözümü de, ben söylediğim için hüsn-ü zan edip tamamını kabul etmeyiniz. Belki ben de müfsidim veya bilmediğim halde ifsad ediyorum. Öyle ise her söylenen sözün kalbe girmesine yol vermeyiniz.

İşte size söylediğim sözler hayalin elinde kalsın, mehenge vurunuz. Eğer altun çıktı ise kalbde saklayınız. Bakır çıktı ise çok gıybeti üstüne ve bedduayı arkasına takınız, bana reddediniz gönderiniz.

Sual:Neden hüsn-ü zannımıza sû'-i zan edersin? Eski padişahlar ve eski hükûmetler seni haktan çeviremedi. Jön Türkler sizi kendilerine râm ve müdaheneci edemediler. Zira seni hapis ettiler, asacaklardı; sen tezellül etmedin. Merdane çıktın. Hem sana büyük maaş vereceklerdi; kabul etmedin. Demek sen onların tarafdarlığı için demiyorsun. Demek hak tarafdarısın...

Cevap:Evet hakkı tanıyan, hakkın hatırını hiçbir hatıra feda etmez. Zira, hakkın hatırı âlîdir. Hiçbir hatıra feda edilmemek gerektir. Fakat şu hüsn-ü zannınızı kabul etmem. Zira bir müfside, bir dessasa hüsn-ü zan edebilirsiniz. Mn. 14

Sû-i Zannın Zararı

- Hem Tahtiecilik fikri,sû'-i zan ve tarafgirlik hissinin menbaı olduğundan, İslâmda lâzım olan tesanüd-ü ervah, tevhid-i kulûb, tahabüb ve teavüne büyük rahneler açmıştır. Halbuki hüsn-ü zanla,muhabbet ve vahdetle memuruz. Sti. 34

-Sû'-i zanla yeistir saadet muharribi, hem de hayatın katili. S. 711

- İhtiyaçtır terakkinin üstadı. Sıkıntıdır muallime-i sefahet. Demek sefahetin menbaı sıkıntı olmuş. Sıkıntı ise madeni: Yeisle sû'-i zandır.S. 726

Hüsn>-ü Zannın Faydası

-SUAL:Neden meşrutî hükûmete ve dinsiz olmayan Jön Türklere mümkün olduğu kadar hüsn-ü zan ediyorsun?

CEVAP:Mümkün olduğu derecede sû'-i zan ettiğiniz için, ben hüsn-ü zan ederim. Eğer öyle ise zâten iyi; yoksa, tâ öyle olsunlar, yol gösteriyorum. Mn. 94

- Nev'-i insanın yüzde sekseni ehl-i tahkik değildir ki, hakikata nüfuz etsin ve hakikatı hakikat tanıyıp kabul etsin. Belki surete,hüsn-ü zanna binaen,makbul ve mutemed insanlardan işittikleri mesaili takliden kabul ederler. M. 370

Hüsn-ü Zanna Emir Ve Sû-i Zanna Nehiy Vardır

" Ey iman edenler! Zandan çok sakının. Çünkü zannın bazısı ağır günahtır." Hücurât sûresi (12)

"Allah'a hüsn-ü zan ibadettir. " Hadis-i şerif

İnsanı Sû-i zanna sevk eden en önemli sebep, kendi mizacının bozukluğudur. Daima karşısındakileri aldatan bir insan, herkesin sözlerini şüphe ile karşılar ve her işin altında bir hile, bir oyun arar. Risale-i Nur da bu mânâyı ders veren bir parça şöyledir.

- Evet! insan hüsn-ü zanna memurdur. İnsan, herkesi kendisinden üstün bilmelidir. Kendisinde bulunan sû'-i ahlâkı,sû'-i zan saikasıyla başkalarına teşmil etmesin. Ve başkaların bazı harekâtını, hikmetini bilmediğinden, takbih etmesin. Binaenaleyh eslaf-ı izamın hikmetini bilmediğimiz bazı hallerini beğenmemek,sû'-i zandır. Sû'-i zan ise, maddî ve manevî içtimaiyatı zedeler.Ms. 66-67

- Hayat içinde hayattır,hüsn-ü zanda emeli.Sû'-i zanla yeistir saadet muharribi, hem de hayatın katili. S. 711