Hutbe-i Şamiye — Sayfa 23

muhakeme-i akliye ile ve delil-i yakînî ile ve İslâmiyet'e tercih etmekle eski ve yeni ayrı bir dine girdiğini tarih göstermiyor. Avamın delilsiz, taklidî bir surette başka dine girmesinin bu mes'elede ehemmiyeti yok. Dinsiz olmak da başka mes'eledir. Halbuki, bütün dinlerin etba'ları ise –hattâ en ziyâde dinine taassub gösteren İngilizlerin ve eski Rusların– muhakeme-i akliye ile İslâmiyet'e dâhil olduklarını ve günden güne, bâzı zaman takım takım kat'î bürhan ile İslâmiyet'e girdiklerini tarihler bize bildiriyorlar.

(Hâşiye): İşte bu mezkûr dâvâya bir delil şudur ki: İki dehşetli harb-i umumînin ve şiddetli bir istibdâd-ı mutlakın zuhuruyla beraber, bu dâvâya kırkbeş sene sonra şimalin İsveç, Norveç, Finlandiya gibi küçük devletleri Kur'ân'ı mekteblerinde ders vermek ve kabul etmek ve komünistliğe, dinsizliğe karşı sed olmak için kabul etmeleri; ve İngiliz'in mühim hatiplerinin bir kısmı Kur'ân'ı İngiliz'e kabul ettirmeye taraftar çıkmaları; ve Küre-i Arz'ın şimdiki en büyük devleti Amerika'nın bütün kuvvetiyle din hakîkatlarına taraftar çıkması ve İslâmiyet'le, Asya ve Afrika'nın saâdet ve sükûnet ve musalaha bulacağına karar vermesi; ve yeni doğan İslâm devletlerini okşaması ve teşvik etmesi ve onlarla ittifaka çalışması, kırkbeş sene evvel olan bu müddeayı isbât ediyor, kuvvetli bir şahit olur.

Eğer biz ahlâk-ı İslâmiye'nin ve hakâik-i îmâniyenin kemâlatını ef'âlimizle izhar