Mirac ve Şakk-ı Kamer — Sayfa 18

umumîdir ve bütün esmâya mazhardır. Elbette, bütün devâir-i Rubûbiyetle alâkadardır. Elbette o dairelerde makam sahibi olan Enbiyâlarla görüşmek ve umum tabakâttan geçmek, hakikat-ı Mi'râc'ı iktiza ediyor.

İkinci Temsil:Nasılki bir sultanın ünvanlarından olan "Kumandân-ı Âzam" ünvanı, devâir-i askeriyenin serasker dairesi gibi küllî ve geniş daireden tut, tâ onbaşı dairesi gibi cüz'î ve hususî herbir dairede bir zuhuru, bir cilvesi vardır. Meselâ: Bir nefer, o kumandanlık ünvan-ı âzamının nümûnesini onbaşı şahsında görür, ona bakar, ondan emir alır. O nefer onbaşı olduğunda; çavuş dairesindeki kumandanlık dairesi nazarına çarpar, ona bakar. Sonra çavuş olsa, o vakit kumandanlık nümûnesini ve cilvesini mülâzım dairesinde görür. O makamda ona mahsus bir iskemle bulunur. Ve hâkezâ... Yüzbaşı, binbaşı, ferik, müşir dairelerinden her birinde, dairelerin büyük ve küçüklüğü nisbetinde o kumandanlık ünvanını görür.

Şimdi, bir neferi o kumandân-ı âzam, bütün devâir-i askeriyeye taallûk edecek bir vazife ile tavzif etmek istese; bir müfettiş gibi her devâiri görüp ve görünecek bir makam vermek istese; elbette o kumandân-ı âzam o