Muhâkemât Dersleri — Sayfa 103

"Herkesin beni nasıl gördüğünü bilmem. Fakat ben kendimi deniz kenarında oynarken önünde hiç keşfedilmemiş gerçekler okyanusu yayılmış duran ve cilalı bir çakıl taşı veya güzel bir istiridye kabuğu bulmakla zevk duyan bir çocuk gibi görüyorum."

Hâtime

-İhsan-ı ilâhîden fazla ihsan, ihsan değildir.

-Bir dâne-i hakikat bir harman hayâlâta müreccahtır.

-İhsan-ı ilâhî ile tavsifte kanaat etmek farzdır.

-Cemiyete dâhil olan, cemiyetin nizamını ihlâl etmemek gerektir.

-Bir şeyin şerefi neslinde değildir, zatındadır.

-Bir şeyin aslını gösteren semeresidir.

-Birinin malına başka mal -velev kıymetli de olsa- karışırsa, malını kıymetsiz ettiği gibi, haczetmesine dahi sebep olur.

Şimdi bu noktalara istinaden derim ki:

Tergîb veya terhib için avâm-perestâne terviç ve teşvikle bazı ehâdis-i mevzuayı İbn-i Abbas gibi zatlara isnad etmek, büyük bir cehalettir. Evet, hak müstağnîdir. Hakikat ise, zengindir. Tenvir-i kulûba ziyaları kâfidir. Müfessir-i Kur'ân olan ehâdis-i sahiha bize kifayet eder. Ve mantığın mizanıyla tartılmış olan tevârih-i sahihaya kanaat ederiz.

Terğib - terhib

Terğib, rağbet uyandırmak;terhib ise korkutmak anlamına gelir. Bu ikisi bazı saf kimselerin uydurma rivayetlerde bulunma sebebidir. İnsanların salih amellerde gevşekliğini görünce abartılı rivayetlerle terğib etmişler, kötü amellerden sakındırmak için de bunların cezasını çok çok abartarak terhibde bulunmuşlardır. Bunu yaparken de reddedilmesin diye sözlerini İbn-i Abbas gibi zatlara isnat etmişlerdir.

Peygamber Efendimiz (aleyhi's-salatü ve's-selam) veda haccında yüz yirmi bin sahabeye ve bütün insanlığa veda hutbesini irad ettiğinde, Cenab-ı Hak şu âyeti indirdi:

"Bugün dininizi kemale erdirdim. Size olan nimetimi tamamladım ve din olarak size İslâm'ı seçtim."