Muhâkemât Dersleri — Sayfa 109

Evet, mecaz şeffafiyetiyle şule-i hakikat ondan telemmû eder. Fakat hakikate inkılâbıyla kesif olup, hakikat-i asliyeyi münkesif eder.

Mecazın şeffafiyeti

Camdan bakıldığında arkası görüldüğü gibi, mecazdan da zahirin ötesi görülebilmelidir. "Falanca aslandır" dediğimizde "Çok cesurdur" manası anlaşılır ve anlaşılmalıdır. Sözün zahirine bakıp o kimsede yele ve kuyruk gibi şeyler aramak boşuna bir gayrettir. Bu tarz bir anlayış, güneşin önüne ay geldiğinde onun parlaklığını kapatması misali hakikatleri örter.

Lâkin bu tahavvül bir kanun-u fıtrîdir. Buna şahit istersen lugatin teceddüt ve tağyiratın ve iştirak ve terâdüfün sırlarına müracaat et. İyi kulak versen, işiteceksin ki: Selefin zevklerine giden çok kelimâtı veya hikâyâtı veya hayâlâtı veya maânî, ihtiyar ve ziynetsiz olduklarından halefin heves-i şebâbânelerine tevafuk etmediklerinden, meyl-i teceddüde ve fikr-i icada ve cür'et-i tağyire sebep olmuşlardır.

Bu kaide, lugatte olduğu gibi, hayâlât ve maânî ve hikâyatta dahi cereyan eder. Öyleyse, her şeye zâhire göre hükmetmemek gerektir.

Kelime ve kelamda değişim

Ağacın yapraklarının bir kısmının dökülüp yerine yenilerinin gelmesi misali, kelimeler ve kelimelerden meydana gelen kelamlar zamanla değişebilir. Bazı kelime ve kelamların modası geçip bunlar yerine başkaları gelebilir. Mesela eskiden bakkal kelimesi yaygınken günümüzde daha çok market kelimesi tercih edilmektedir. Osmanlı zamanında"Sabah-ı şerifleriniz hayırlı olsun"denirken günümüzde daha kısa olarak"Hayırlı sabahlar"denilmektedir. Son dönemlerde özellikle gençler arasında yoğun bir şekilde kullanıma giren sosyal medya, insanların hayatına pek çok yeni terimler de getirmiştir. Selfie, caps, like, hashtag gibi kelimeler bunlardan sadece bir kaçıdır.

Son yüzyılda futbol insanların hayatına derinlemesine girmiş ve beraberinde pek çok deyimleri de getirmiştir. Aşağıda vereceğimiz misaller son asrın deyimleri olup bunlarla kastedilen manalar eskide başka şekillerde anlatılmaktaydı:

Bir sıfır geride başlamak: Başkalarına göre bir konuda daha donanımsız olmak.

Bir sıfır önde başlamak: Başkalarına göre bir konuda daha donanımlı olmak.