Muhâkemât Dersleri — Sayfa 116

rekmez. Zira böyle bir cümle onu tanıyanların çokluğunu ifade eder. Ama bu tanıma mahalli düzeyde de olabilir. Yani bu sözü söyleyen kimse "Bu çevrede herkes onu tanır" anlamında bunu kullanmış olabilir. Dolayısıyla bu tür cümleleri Mantık ve Belağat ilimlerinin esaslarından hareketle değerlendirmek ve anlamak gerekir.

Bunun örneklerinden biri, pek çok âyette geçen "Küllü şey: Her şey" ifadesidir. Mesela şu âyete bakalım:

"(Allah)her şeyi yarattı ve O, her şeyi bilendir."

Burada"her şey"ifadesinin tekrarı, Allah'ın ilminin yarattıklarıyla sınırlı olmadığını nazara vermek içindir. Zira yaratılanlar sınırlı, Allah'ın ilminde olanlar ise sınırsızdır. Dolayısıyla buradaki"her şey"ifadesinin bir istisnası yoktur. Allah'ın bilgisi dışında bir şey tasavvur edilemez. Onun ilmi yaratılanları kuşattığı gibi, farazi durumları da kuşatır. Mesela bu insan bir dev formatında da yaratılabilirdi, Allah bunu da bilir. Ama iradesiyle bu ölçülerde yaratmayı tercih etmiştir.

Hz. Süleyman "…Bize her şeyden verildi"der. Bu, kendine verilen ilahi nimetler karşısında söylediği bir sözdür. Bundan murat "Falan her şeyi biliyor" cümlesinde olduğu gibi, verilen şeylerin çokluğudur. Yoksa zahirine bakıp da "İstisnasız her şey verildi" şeklinde anlamak yanlış olur.

Hüdhüd isimli kuş Hz. Süleyman'a gelir, gitmiş olduğu Sebe halkıyla alakalı istihbarî bilgi verir ve şöyle der:"Ben, onlara(Sebe halkına) hükümdarlık eden bir kadın gördüm.Kendisine her şeyden verilmiş."

Âyette bahsi geçen kadın, onların melikesi olan Belkıs'tır. Kendisine bir hükümdarın ihtiyaç duyduğu her şey verilmiştir.

Tufan öncesinde Cenab-ı Hak Hz. Nuh'a şöyle der:"Her birinden erkekli dişili birer çift gemiye bindir..."

Âyetin zahirinden "her hayvandan birer çift" anlaşılabilir. Nitekim öyle de anlaşılmıştır. Ama kanaatimizce "ihtiyacın olan hayvanlardan birer çift" şeklinde anlamak daha isabetli olacaktır. Yoksa yüzbinlerce hayvan türünün her birinden birer çift alması gerekirdi.