Muhâkemât Dersleri — Sayfa 119

bunlarda en açık olan mana maksut olmakla beraber, müstetbeât-ı terâkib denilen ve tâli derecede matlup olan nice ifadeler de vardır..."

Belâğatın zirvesinde yer alan Kur'ân âyetlerini sadece zahirine göre yorumlamak insanı yanıltabilir. Zira Kur'ân âyetlerinde medih suretinde zem, emir suretinde tehdit, haber suretinde emir... görmek mümkündür. Mesela,"Münafıkları elim bir azapla müjdele!"âyeti zahiren müjde ifade etse de hakikatte bir "tehekküm", yani ince bir alay bildirir.

Kâfirlere yönelik"Dilediğinizi yapın!"âyeti tehdit ifade eder.

"Anneler evlatlarını iki yıl emzirirler"ve"Boşanmış kadınlar evlenmeden üç hayız müddeti beklerler"âyetleri haber suretinde birer emirdir. Yani, "emzirirler" ve "beklerler" ifadeleri, "emzirsinler" ve "beklesinler" demektir.

"İhramdan çıktığınızda avlanın"ve"Cum'a namazını kıldığınızda yeryüzüne dağılın"âyetleri ise emir suretinde ibaha bildirir. Yani "İhramdan çıktığınızda avlanabilir, Cum'ayı bitirince dağılabilirsiniz" demektir. Yoksa ihramdan çıkanın avlanması, Cum'a namazı bitiminde herkesin dağılması icap ederdi.

Zahirden sarfı gerektiren bir delil olmadıkça nass'lar zahirine göredir. Fakat nassın zahirinden cihet, cismiyet vb.. hissediliyorsa âyet müteşabihtir, zahirine hamlolunamaz.

Hadisleri zahirine göre değerlendirmeden kaynaklanan problemler de olur. Misal olarak şu rivayete bakalım:

Hazreti Ömer'in oğlu Abdullah anlatıyor: "Nikâhım altında bir kadın vardı ve onu seviyordum da. Babam Ömer ise, onu sevmiyordu. Bana, "Onu boşa" dedi. Ben kabul etmedim ve boşamadım. Babam Rasûlullaha varıp durumu arzetti. Rasûlullah bana, "Onu boşa" dedi. O zaman boşadım."