Muhâkemât Dersleri — Sayfa 125

Allah'ın indirdiğiyle hükmetmeyenlerin bir kısmı kâfirlerdir, bir kısmı zalimlerdir, bir kısmı da fasıklardır. Mümin, zulüm işlemekle zalim, günaha girmekle fasık olur ama kâfir olamaz."Kâfirler, zalimlerin ta kendileridir"hükmü bu noktada dikkat çekici bir ifadedir. Yani, kâfir aynı zamanda zalimdir, hatta en büyük zalimdir. Fakat her zalim, kâfir değildir.

"Şüphesiz münafıklar, fasıkların ta kendileridir"âyetinde de benzeri bir üslûb vardır. Yani, münafıklar aynı zamanda fasık insanlardır. Fakat her fasık münafık değildir.

İslam tarihinde ilk misallerini asr-ı saadette gördüğümüz harici tipler, sonraki devirlerde de kendini göstermiştir. İslam içinde fanatik akımları yeni haricilik olarak görebiliriz. Önüne gelen herkese kâfir damgası basan, mücadelesini Müslümanlarla yapan bu tipleri, -her ne kadar isimleri harici olmasa da-, günümüzde de görebilmek mümkündür. Bediüzzamanın dediği gibi£"Tebeddül-ü esmâ ile hakâik tebeddül etmez.">Yani isimlerin değişmesiyle gerçekler değişmez.

Hadd-i evsatı gösterecek, ifrat ve tefriti kıracak yalnız felsefe-i şeriatla belâgat ve mantıkla hikmettir. Evet, hikmet derim, çünkü hayr-ı kesirdir. Şerri vardır fakat cüz'îdir. Usûl-ü müsellemedendir ki, şerr-i cüz'î için hayr-ı kesiri tazammun eden emri terk etmek şerr-i kesiri işlemek demektir. Ehvenü'ş-şerri ihtiyar elzemdir.

İfrat - tefrit arasında orta yol

İki ayrı nokta arasında en kısa mesafe bir doğrudur. İslam Dini, istikameti esas alır. Müntesiplerini de her türlü aşırılıklardan men eder. Kur'ân şöyle bildirir:

"Haksız yere dininizde aşırı gitmeyin."

Bediüzzaman nassları doğru anlamada orta yolun formülünü şu iki esasta görür:

1- Şeriat felsefesiyle ele alınan Belâğat.

Hemen her dilin belağati de olur. Din dilinde belağat, şeriatın felsefesi / yorumu çerçevesinde değerlendirilmelidir.

2- Mantık destekli hikmet.