Muhâkemât Dersleri — Sayfa 129

8. Ders:

Tefsir kitaplarında Tefsir dışı bilgiler

Altıncı Mukaddime

İlim ilme kuvvet verir. Tahakküm etmemek şarttır. Mesela, tefsirde mezkûr olan her bir emir, tefsirden olmak lâzım gelmez.

Tefsirde tebei bilgiler

Fahreddin Razi'nin 32 ciltlik "Mefâtihu'l-Gayb" isimli tefsiri, elimizdeki en geniş tefsirlerdendir. Bu dirayet tefsirinde Kelâm, Tasavvuf, Felsefe, Mantık, Fen Bilimleri gibi çok farklı alanlarda bilgiler bulmak mümkündür. Hatta bazıları mübalağalı bir şekilde, "Razi'nin tefsirinde tefsirden başka her şey var" demişlerdir.

Bediüzzaman üstteki tesbitiyle, tefsir kitaplarında yer alan her bilgiyi Kur'ânî bilgi olarak görmemek gerektiğine dikkat çeker. Bu gerçeği bilen kimse, herhangi bir tefsiri okurken doğrudan Kur'ân'a ait olan açıklamalarla, tebeî olarak tefsirde yer alan bilgileri ayırır ve bunları kullanırken de her birini kendi mahallinde kullanır. Kur'ân'da geçen mekân ve şahıs isimleri, milletler, tarihi olaylar, bilimsel gerçekler anlatılırken tefsir kitapları bunlarla alakalı mütemmim bazı bilgilere de yer verirler. Bunları, Kur'ân'la alakalı bir nevi genel kültür olarak görebiliriz. Şayet bu bilgilerde bazı yanlışlar olduğu zamanla anlaşılırsa, bu yanlışlıktan Kur'ân'a bir zarar gelmez. Çünkü bunlar, onun delalet ettiği manalar değildir.

Şöyle müsellemattandır ki: Hendese gibi bir sanatta mahir olan zat, tıp gibi başka sanatta âmî ve tufeylî ve dahîl olabilir ve kavâid-i usûliyedendir ki: Fakih olmayan, velev ki usûlü'l-fıkıhta müçtehid olsa, icmâ-ı fukahada muteber değildir. Zira o, onlara nisbeten âmîdir.

Uzman olana müracaat

Eskiden ilimler o derece ayrıntılara sahip olmadıklarından bilim insanları çok alanda eser verebilmekteydi. Günümüzde ise hemen her ilmin hayli ayrıntılarına ulaşıldığından bir kimsenin çok farklı alanlarda söz sahibi olması düşünülemez. Mesela, Mühendislik gibi bir sanatta mahir olan zât, Tıb gibi başka sanatta çok gerilerde ve yabancı olabilir.