Muhâkemât Dersleri — Sayfa 132

biri, bu alanı ilgilendirdiği kadarıyla Tefsir ve Fıkıh gibi diğer İslamî ilimlerden de yararlanmalıdır.

Not:Tek alanda derinleşmenin de kendine göre bazı gerekleri olur. Mesela Sosyoloji alanında ilerlemek isteyen birinin, günümüz çalışmaları genelde İngilizce yapıldığı cihetle bu dili ileri derecede bilmesi gerekir. Bunun yanında on dört asırlık İslamî birikimden yararlanabilmek için de Arapça ve Osmanlıcayı bilmesi gayet iyi olur. Bu durum günümüzde"Multidisipliner yaklaşım"kavramıyla ifade edilmektedir.

Hem de âdât-ı müstemirredendir ki, kitab-ı vahidde ulûm-u kesîre tezahüm eder. Zira ulûm birbirini intaç ve birbirinin elini tutmakla teânuk ve tecavüb ettiklerinden, o derecede iştibak hâsıl olur ki, bir fende telif olunan bir kitapta, o fennin mesâili, o kitabın muhteviyatına nisbeti, ancak zekâtı çıkabilir.

İlimlerin birbirine tedahülü

Hiçbir ilim tümüyle diğer ilimlerden bağımsız olamaz. Bir tek kitapta pek çok ilimler beraber bulunur. Çünkü ilimler birbirini netice verir. Birbirinin elini tutmakla birbiriyle kucaklaşır ve birbirine cevap verir. Bunun sonucu olarak birbiriyle o derece içli dışlı olurlar ki, bir fende yazılan bir kitapta o fennin meseleleri, o kitabın muhtevasına nisbeti ancak kırkta bir olabilir.

Bu sırdan gaflet iledir ki, bir şeriat veya bir tefsir kitabında istidraden derc olunmuş bir meseleyi gören bir zâhir-perest veya muğâlatacı bir adam der ki: "Şeriat ve tefsir böyle der."

Eğer dost olsa diyecek: "Bunu kabul etmeyen Müslüman değildir."

Şayet düşman olsa, o bahaneyle der: "Şeriat veya tefsir -hâşâ!- yanlış."

Ey ifrat ve tefrit sahipleri! Tefsir ve şeriat başkadır; tefsir ve şeriatte telif olunan kitap yine başkadır. Zira kitap daha geniştir. O dükkânda cevherden başka kıymetsiz şeyler dahi bulunur. Eğer bunu fehmedebildin; hayse beyseden kurtulacaksın.

Şeriat veya tefsir kitaplarında yer alan bazı yanlış bilgiler

Bir şeriat veya bir tefsir kitabında yan bilgi olarak gerçekle örtüşmeyen bazı bilgiler de yer alabilir. İslam'ı benimseyen biri böyle bir durumda oradaki yanlış bilgiyi savunmak durumunda kalabilir ve din adına gayretten gelen bir refleksle