Muhâkemât Dersleri — Sayfa 135

muvaffak olmadılar. Elbette isyan eden, cehenneme müstehak olur. Hilkat denilen fıtri şeriatın emirlerine uymayanlar"cehalet cehennemi"ile cezalandırılırlar. Bu azaptan insanları kurtaracak şey, iş bölümü kanunuyla amel etmektir. Zira İslam'ın parlak devirlerinde iş bölümünü uygulayan selef âlimleri ilimler cennetine dâhil olmuşlardır. Nitekim o devirde yazılan eserler birer klasik olarak sonraki devirlere de ışık tutmuşlardır.

Meylü't-tefevvuk

Meylü't-tefevvuk, "üstün gelme meyli" demektir. Bediüzzaman bunun iki özelliğine dikkat çeker:

- hırs-ı kâzip

- ve re's-i riyâ

Yani başkalarına üstün gelme meylinde yalancı bir hırs ve maymun iştahlılık vardır. Ayrıca bu his başkalarına gösteriş yapmanın başıdır ve esasıdır. Hâlbuki "Ben yapayım, üstte olayım" demek yerine "Beraber yapalım, daha güzel yapalım" demek gerekir.

Hâtime

Bir gayr-i müslim, yalnız mescide girmekle Müslüman olmasına kâfi olmadığı gibi, tefsirin veya şeriatın kitaplarına hikmet veya coğrafya veya tarih gibi bir fennin meselesi girmesiyle tefsir veya şeriat olamaz.

Tefsir kitaplarında fen bilimleri

Kur'ân hemen her alandan bahseder. Onda fen bilimlerine bakan ifadeler de vardır. Müfessir bunları izah ederken eğer o alanda yetkin değilse, yaptığı değerlendirmeler problemli olabilir. Mesela, büyük müfessir Fahreddin Razi,"Allah arzı size bir döşek kıldı"âyetinin zahiri manasından hareketle, dünyayı hareketsiz bir cisim olarak kabul eder. O'nun bu yorumu, kendi zamanında hâkim olan Batlamyus teorisinin tefsire yansımış bir şeklidir. Yoksa âyette "Dünya hareketsizdir" diye bir hüküm yoktur.

Hem de bir müfessir veya fakih, mütehassıs olmak şartıyla, hükmü yalnız nefs-i şeriat ve tefsirde hüccettir. Yoksa tufeylî olarak izinsiz tef