Muhâkemât Dersleri — Sayfa 139

"Sarıklı küçük genç bir zât ise; Hulusi'ye omuz omuza verecek belki geçecek birisi, naşirler ve talebeler içine girmeye namzeddir. Bazılarını zannederim, fakat kat'î hükmedemem. O genç, kuvve-i velayetle meydana atılacak bir zâttır."

Burada geleceğe yönelik bir haber vardır. Genç bir zat Kur'an ve iman hizmetleri dairesine girecek, Bediüzzamanın "Birinci talebem" dediği Hulusi Yahyagili bile geçebilecek şekilde külli hizmetlere vesile olacaktır. Onun vasfında söylenen "Sarıklı genç" ifadesi âmm, yani genel bir ifadedir. Bu ifadenin herhangi has bir şahsa üç delalet şeklinden hiçbiriyle delaleti yoktur. Dolayısıyla başına sarık saran herhangi bir gence "İşte, Bediüzzaman bunu haber vermişti" demek uygun değildir.

Mesela, Tefsir-i Beydâvî'de بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ olan âyetinde Ermeniye ve Azerbaycan Dağlarının mabeyninde olan te'viline nazar-ı kat'î ile bakmak, en büyük mantıksızlıktır. Zira esasen nakildir. Hem de tayini Kur'ân'ın medlûlü değildir; tefsirden sayılmaz. Zira o te'vil âyetin bir kaydının başka fenne istinaden bir teşrihidir. Binaenaleyh o müfessir-i celîlin tefsirdeki meleke-i râsihasına böyle zayıf noktaları bahane tutmak, şüpheleri îras etmek insafsızlıktır.

Tevilde ince bir nokta

Meşhur müfessir Kadı Beydavî, Zülkarneynin meydana getirdiği seddin anlatıldığı âyette"…İki yamacın arası…"ifadesinin açıklamasında Ermeniye ve Azerbeycan Dağlarının arası şeklinde de bir görüşe yer verir. Bu te'vile kat'î nazar ile bakmak, mantık açısından asla uygun değildir. Zira esasen nakildir. Hem de tayini Kur'ân'ın delaletiyle değildir. Tefsirden sayılmaz. Zira o te'vil, âyetin bir kaydının başka fenne istinaden bir açıklamasıdır. Binaenaleyh o büyük müfessirin tefsirdeki köklü melekesine böyle zayıf noktaları bahane tutmak ve şüpheler uyandırmak insafsızlık olur.

Meselenin daha iyi anlaşılması için, ilgili bölümü Beydâvi Tefsirinden naklediyoruz:

"Sonra(Zülkarneyn), başka bir yol tuttu. Nihayet iki sed arasına ulaştığında, onların önünde neredeyse hiç söz anlamayan bir kavim buldu."

Bundan murat Ermeni ve Azerbaycan dağları arasına kurulan seddir.