Muhâkemât Dersleri — Sayfa 159

O zamanın ehlini irşad için iknaiyât-ı hitabiye kâfi idi. Zira hissiyatı okşayan ve müyûlâta tesir ettiren, müddeâyı müzeyyene ve şâşaalandırmak veyahut hâile veya kuvve-i belâgatla hayale me'nus kılmak, bürhanın yerini tutardı.

Fakat bizi onlara kıyas etmek, hareket-i ric'iye ile o zamanın köşelerine sokmak demektir. Her bir zamanın bir hükmü var. Biz delil isteriz; tasvir-i müddeâ ile aldanmayız.

Nesiller arası farklılıklar

Nesiller arasında farklılıklar olduğu günümüzde daha iyi anlaşılan bir durumdur. Mesela yakın tarihimizde "68 kuşağı, 80 ler, 90 lar…" gibi kuşak farklılıkları nazara verilir. Son dönem nesline ise bazıları "Z kuşağı" demektedir. Bediüzzaman'ın burada nazara verdiği husus, mazi ve müstakbel devirlerinin farklılığıdır.

Mazi derelerinde hükmeden; hissiyat, meyiller ve bir de kuvvet idi. Bunlar da sırasıyla garaz, düşmanlık ve başkalarına üstün gelme meylini doğurur. O zamanın insanlarını irşad etmek için hislere hitap eden konuşmalar yapmak ve onları bu şekilde ikna etmek mümkündü. Zira delil getirmek yerine, iddia edilen şeyi

- süslü anlatmak ve şaşalandırmak

- Dramatize etmek

- ve belâğat kuvvetiyle hayale hoş göstermek gibi hissiyatı okşayan ve meyillere tesir ettiren şeyler yetmekteydi. Fakat şimdiki insanları onlara kıyas etmek, onları gerici bir hareketle o zamanın köşelerine sokmak anlamına gelir. Her bir zamanın bir hükmü vardır. Bu zamanın insanı delil ister, iddia edilen şeyin güzelce tasvir edilmesi onları ikna etmeye yetmez.

Vakta ki, hâl sahrasında istikbal dağlarına daima yağmur veren hakâik-i hikmetin maden-i tebahhurâtı efkâr ve akıl ve hak ve hikmet olduklarından ve yeni tevellüde başlayan meyl-i taharrî-i hakikat ve aşk-ı hak ve menfaat-i umumiyeyi menfaat-i şahsiyeye tercih ve meyl-i insaniyetkârâneyi intaç eyleyen berâhin-i kâtıadan başka isbat-ı müddea bir şeyle olmaz…

Günümüz nesillerinde öne çıkan özellikler

Bugünümüz maziden gelenlerle şekillendiği gibi, yarınımız da bugün yapılanlarla şekillenmektedir.