Muhâkemât Dersleri kitabının 167. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

"Biz bir pergel gibiyiz: Bir ayağımız şerîatte, diğer ayağımız da yetmiş iki milleti dolaşır."

Böyle sabiteler, ayağın yere sağlam basmasını sağlar. Bunlardan mahrum olanların dünyası ise çok karışıktır. Hakikatleri hayal, hayalleri hakikat olarak kabul edebilirler.

Bediüzzamanın şu ifadeleri, sabit hakikatlerin hayatı nasıl huzurlu kıldığını gayet güzel gösterir:

"Bu fakir Said, Eski Said'den çıkmaya çalıştığı bir zamanda, rehbersizlikten ve nefs-i emmarenin gururundan gayet müdhiş ve manevî bir fırtına içinde akıl ve kalbim hakaik içerisinde yuvarlandılar. Kâh süreyyadan seraya, kâh seradan süreyyaya kadar bir sukut ve suud içerisinde çalkanıyorlardı.

İşte o zaman müşahede ettim ki: Sünnet-i Seniyenin mes'eleleri, hattâ küçük âdâbları, gemilerde hatt-ı hareketi gösteren kıblenameli birer pusula gibi, hadsiz zararlı, zulümatlı yollar içinde birer düğme hükmünde görüyordum. Hem o seyahat-ı ruhiyede çok tazyikat altında gayet ağır yükler yüklenmiş bir vaziyette kendimi gördüğüm zamanda, Sünnet-i Seniyenin o vaziyete temas eden mes'elelerine ittiba ettikçe, benim bütün ağırlıklarımı alıyor gibi bir hıffet buluyordum. Bir teslimiyetle tereddütlerden ve vesveselerden, yani "Acaba böyle hareket hak mıdır, maslahat mıdır?" diye endişelerden kurtuluyordum. Ne vakit elimi çektiysem, bakıyordum: Tazyikat çok. Nereye gittikleri anlaşılmayan çok yollar var. Yük ağır, ben de gayet âcizim. Nazarım da kısa, yol da zulümatlı. Ne vakit Sünnete yapışsam; yol aydınlaşıyor, selâmetli yol görünüyor, yük hafifleşiyor, tazyikat kalkıyor gibi bir halet hissediyordum."

Mesela günlük hayatta faizin hemen her alanı kuşattığını gören biri "Acaba faiz ekonominin olmazsa olmazı mıdır?" diye düşünebilir. Ama Kur'an âyetlerini okuduğunda onun haram olduğunu görecektir ve bir kısım acabalardan, tereddütlerden kurtulacaktır.

Batılın hak suretini giymesi

Kurdun kuzu postuna bürünmesi misali bazan batıl bir şey hak suretinde görülebilir. Cenab-ı Hak İsrailoğullarının şahsında bütün insanlara şu uyarıda bulunur:"Hakkı batıla karıştırmayın."

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 167

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı