Muhâkemât Dersleri kitabının 200. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

görüp tanısın. Öyle ise mahza hakikat olanlar, onların ülfet ettikleri şeylerin sûretini giyecektir. Fakat sûrete takılıp kalmamak gerektir.

Mesela geniş imkânlara sahip birini anlatırken "Bir eli yağda, bir eli balda" denilebilir. Gerçekte ise o kimse yağ ve baldan hoşlanmayan biri olabilir. Bu durumda o kişi hakkında kullanılan bu söz yanlış oldu denilmez. Surete takılmayıp bununla kastedilene yönelmek gerekir.

Bu sırra binaendir: Esâlîb-i Arap'ta ukul-u beşere olan tenezzülât-ı ilâhiyye tâbir olunan müraat-ı efham ve mümâşât-ı ezhan, Kur'ân-ı Mu'cizü'l-Beyan'da cereyan etti.

Ezcümle:

ثُمَّ اسْتَوٰى عَلَى الْعَرْشِ

ve يَدُ اللَّهِ فَوْقَ اَيْدِيهِمْ

ve جَاءَ رَبُّكَ ve emsâli...

Hem de تَغْرُبُ فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍ ve eşbâhı...

Hem de وَالشَّمْسُ تَجْرِى لِمُسْتَقَرٍّ ve nezâiri bu üslûba birer mecradır.

ذٰلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ

Tenezzülât-ı ilâhiyye

Tenezzülât-ı ilâhiyye, Cenab-ı Hakkın insanların anlayacağı seviyeden onlara hitap etmesidir. Bediüzzaman bunun iki esasına dikkat çeker:

- Müraat-ı efham (İnsanların fehimlerini / anlama seviyelerini gözetmek)

- Mümâşât-ı ezhan (İnsanların zihinsel kapasitelerine göre yürümek)

İşte Kur'ân-ı Kerimde yer alan bazı ibareleri; kinaye, mesel, sembolik anlatımda olduğu gibi ilk manasına göre anlamamak gerekir. Cenab-ı Hak Arap üslûbu üzere muhataplarına "tenezzülde bulunmuş" yani onlara daha iyi anlayabilecekleri bir üslûpla hitap etmiştir. Şu âyetlerde bunların numunelerini görebiliriz:

1-"Rahman arşa istiva etti."

Arş, kelime olarak, taht anlamındadır. Arş, genelde müfessirler tarafından ilâhî saltanattan kinaye olarak değerlendirilir. Yani, nasıl ki bir hükümdar tahtına

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 200

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı