Muhâkemât Dersleri — Sayfa 210

Ama bu tür batınî manalara yönelmeyen birinin tefsiri, bu kilidi açamayacak, o güzelim manalar kapalı kalacaktır.

Hâtime

Bu üç kaziyye hadiste cereyanı gibi, âyette de cereyan eder. Zira umumîdir. Fakat kaziyye-i ûlâda bir fark-ı dakik vardır. Ve bundan başka, bir kelâmda çok ahkâm-ı zımniye bulunur. Fakat hususîdir. Her biri ayrı bir asıl, ayrı bir semeresi olabilir.

Her âyetle alakalı üç durum

Herhangi bir âyetle alakalı olarak da,

1- Bu Allah'ın ayetidir.

2- Âyetten murat olan mana haktır.

3- "Âyetten murat şudur" şeklinde üç ayrı hüküm bulunur.

Fakat ilk hükümde ince bir fark vardır. Âyetin sübutunda mutlaka kat'iyet vardır. Ama hadislerin sübutunda aynı kat'ilik söz konusu değildir. Zayıf senetle rivayet edilen bir hadisi reddetmekle bir âyeti reddetmek aynı kefede tartılmaz. Zira âyetlerin metni konusunda Müslümanlar arasında herhangi bir farklı değerlendirme yoktur. Elimizdeki Kur'an metni bütün zamanlarda bütün Müslümanların elinde olan metinle aynıdır.

Bundan başka, bir kelâmda pek çok zımnî hükümler bulunur. Fakat bunlar hususidir. Her birinin ayrı bir kökü ve ayrı bir meyvesi olabilir.

Misal olarak şu âyete ve yapılan yorumlara bakabiliriz:

"Sonra biz Kitab'ı(Kur'ân'ı)kullarımızdan seçtiklerimize miras kıldık. Onların bir kısmı nefsine zulmedicidir, kimi muktesid(orta halli). Kimi de Allah'ın izniyle hayratta yarışandır."

Âyet, ehl-i imanın üç zümresinden mücmel olarak bahseder. Bunlar:

1. Nefsine zulmeden

2. Muktesit (orta halli)

3. Hayırda yarışanlardır.

Müfessirler, bu âyetin yorumuyla ilgili hayli şeyler söylemişlerdir. Mesela, emredilenleri yapmayıp haramlara gidenler nefsine zulmeder. Emredilenleri yapıp