Muhâkemât Dersleri — Sayfa 220

âyetleri, manevi karanlıkları delip geçmekte ve insanlığı aydınlatmaktadır. Arka fon siyah olduğunda parıltının daha ziyade dikkat çekmesi misali, küfür, inkar, cehalet, gaflet, dalalet… gibi her türlü karanlığın olduğu bir ortamda inen Kur'an âyetleri muhataplarının dikkatini çekmiştir.

Cehlin zulmü

Zulüm ve zulmet aynı kökten gelir. İlim bir nur olduğu gibi, cehalet de bir karanlıktır. İnsan karanlıkta bir şey göremez. Benzeri bir şekilde -mesela- okuma cahili olan biri baktığı kitaptan hiçbir şey anlayamaz.

Nazar-ı sathî

Nazar-ı sathî, "yüzeysel bakış" demektir. Sathi nazarla bakan biri, incelikleri farkedemez, sanki bakmamış gibi olur. Böyleleri£"Kâinat kaplarında, ülfet kapağı altında olan gıda-yı ruhaniyi zevk edemediğinden, kabı ve kapağı yalamakla">oyalanırlar. Hâlbuki kap ve kapağı yalamak yerine, kapağı açsalar, ruhun gerçek gıdasını elde edeceklerdir.

Yed-i beyza

Yed-i beyza, "Parlak el" demektir. Hazreti Musa'nın bir mu'cizesidir. Hazreti Musa, elini koynuna sokup çıkardığında eli lamba gibi ışık saçıyordu. Işık saçma yönünden âyetler yed-i beyzaya benzetilmiştir.

Hem de meylü'l-mübalâğâtı tevlid eden, beşerin kendi meylini kuvveden fiile çıkarmasına meyelân-ı fıtriyesidir. Zira meyillerinden birisi, hayret verecek acip şeyleri görmeye ve göstermeye ve teceddüde ve icada olan meylidir.

Mübalağa meylinin arka planı

İnsanın fiillerinin arka planı meyillere dayanır. Mübalağa meylini meydana getiren, insanın kendi meylini kuvveden fiile çıkarmasına fıtri yönelimidir. Zira insanın meyillerinden birisi; hayret verici sıra dışı şeyleri görmeye ve göstermeye, yeniliğe ve icada olan meylidir.

Buna binaen, vaktâ beşer, nazar-ı sathî ile kâinat kaplarında ülfet kapağı altında olan gıdâ-yı ruhânîyi zevk edemediğinden, kabı ve kapağı yalamakla usanmak ve kanaatsizlik ve harikulâdeye meyil ve