Muhâkemât Dersleri — Sayfa 221

hayâlâta iştihadan başka netice vermediğinden, meyl-i harikulâdeyle ya teceddüd veya terviç için meylü'l-mübalâğa tevellüd eder.

O mübalâğa ise, dağ tepesinde bir kartopu gibi yuvarlanmakla tâ hayalin yüksek zirvesinden lisana kadar tekerlense, sonra lisandan lisana yuvarlanıp giderken kendi hakikatinin çok parçalarını dağıtmakla beraber, her lisandan meylü'l-mübalâğa ile çok hayâlâtı kendine toplar, şâpe gibi büyür. Hatta kalbde değil, belki sımahta, belki hayalde bile yerleşemiyor.

Sonra bir nazar-ı hak gelir; onu tecrit etmekle çıplak ederek tevâbiini dağıtıp aslına ircâ eder. "Hak gelir, bâtıl ölür." sırrı da zâhir olur.

Kavanozdaki balı yemek yerine kap ve kapağı yalamak

İnsan, kâinatın mevcut şeklinden tefekkür yoluyla istifade edemez ve ruhani gıdasını alamazsa, bal dolu bir kavanozun kapağını açıp içindekini yemek yerine kabını ve kapağını yalamakla oyalanan kimse gibi olur.

Bu ise onda

- usanma,

- kanaatsizlik,

- sıra dışı şeylere meyil

- ve hayalî şeylere iştihadan başka netice vermediğinden hârikulâde meyli ile ya yenilik meyli veya revaç vermek için mübalağa meyli meydana gelir.

O mübalağa ise, dağ tepesinde bir kartopu gibi yuvarlanmakla ta hayalin yüksek zirvesinden dile kadar tekerlense, sonra dilden dile yuvarlanıp giderken kendi hakikatinin çok parçalarını dağıtmakla beraber, her dilden mübalağa meyli ile çok hayalleri kendine toplar, çığ gibi büyür. Hatta değil kalpte, belki kulakta, belki hayalde bile yerleşemiyor.

Sonra bir hak nazar gelir, onu tecrit etmekle çıplak ederek ona bağlı meydana gelen şeyleri dağıtıp aslına irca' eder."Hak gelir, bâtıl ölür"sırrı zâhir olur.

Kur'an, pek çok âyetinde âlemin Allah'ı gösteren ve tanıtan tekvini âyetlerle dopdolu olduğunu bildirir. Mesela şöyle der:

"Yeryüzünde yakîn sahipleri için nice âyetler vardır. Kendi nefislerinizde de. Hâlâ görmez misiniz?"