Muhâkemât Dersleri — Sayfa 228

Hakikat güneşi

Güneş zahirde dünyanın etrafında döner görülür. Gerçekte ise dünyayla beraber on iki gezegen onun etrafında dönmektedir. Üstteki metinde, gerçekler güneşe ve bu eserin başından buraya kadar nazara verilen on iki mukaddime de ona tabi olan gezegenlere benzetilmiştir. Güneşin ışığı sayesinde tohumların büyüyüp gelişmesi gibi, insanın mahiyetindeki meyil tohumları da böyle gerçeklere muhatap olmakla büyüyecek, çiçekler açacaktır.

Hâtime

Seyyid olmayan "Seyyidim." ve seyyid olan "Değilim." diyenler, ikisi de günahkâr ve duhul ile huruç haram oldukları gibi, hadis ve Kur'ân'da dahi ziyade veya noksan etmek memnûdur. Fakat ziyade etmek, nizamı bozduğu ve vehme kapı açtığı için, daha zararlıdır. Noksana cehil bir derece özür olur. Fakat ziyade etmek, ilimle olur. Âlim olan mâzur değildir.

Nasslara ilave veya eksiltme

Dinin muhatapları din gerçekte nasılsa onu öyle bilmek ve öyle uygulamak zorundadır. Bediüzzaman bunu seyyid örneğiyle anlatır.Seyyid, peygamber efendimizin neslinden gelenlere verilen bir isimdir. Seyyid olmayan birinin "Ben seyyidim" demesi veya seyyid olan birinin de "Ben seyyid değilim" demesi haram olduğu gibi, Kur'ân ve hadiste olmayan bir şeyi varmış gibi göstermek veya var olan bir şeyi yokmuş gibi saymak da yasaktır. Dinin bu iki kaynağında olmayan bir şeyi var gibi göstermek, nizamı bozduğu ve vehme kapı açtığı için daha zararlıdır. Dinde olanı bilmemeye bir derece özür olur. Nice Müslüman Kur'ân ve hadiste neler olduğunu tek tek bilemeyebilir. Ama dine ilavede bulunmak ilim ile olur. Âlim olan mazur değildir.

Kezâlik, dinden bir şeyi fasl veya olmayanı vasl etmek, ikisi de caiz değildir. Belki hikâyâtın bakırları ve İsrailiyat'ın müzahrafâtı ve teşbihâtın mümevvehâtı elmas-ı akîdede, cevher-i şeriatta, dürer-i ahkâmda idhal etmek, kıymetini daha ziyade tenzil ve müteharrî-i hakikat olan müşterisini daha ziyade tenfir ve pişman eder.