Muhâkemât Dersleri — Sayfa 229

Dinde fasl ve vasl

Fasl, ayırmak ve vasl ilave etmek anlamına gelir. Bazıları dinde var olanı dinden çıkarmak veya onda olmayanı sanki dindenmiş gibi göstermek telaşı içindedir. Mesela dinde haksız yere adam öldürmenin cezası idamdır. Öte yandan kabirlerde mum yakmak gibi bir durum İslam dininde bulunmamaktadır. İşte bunlardan birincisini yok saymak ve ikincisini de sanki dinin bir emri gibi göstermek "Ben Müslümanım" diyen birine asla yakışmayan durumlardır.

İslam dini, gayet kıymetli bir hazineye benzer. Bu hazinede elmas akidesi, şeriat cevheri, ahkâm incileri bulunur.

- Elmas misal olan akideye uydurma bakır hikâyeler,

- cevher misal olan şeriata mücevher görünümlü İsrailiyat,

- inci misal olan ahkâma şeklen parlak ama içi boş teşbihler koymak, o hazinenin kıymetini düşürür, gerçeği arayan müşterisini ürkütür, aradığına pişman eder.

Dikkat edilirse Bediüzzaman önce "£hikâyâtın bakırları ve İsrailiyat'ın müzahrafâtı ve teşbihâtın mümevvehâtı">diyerek İslama karışan şeyleri saymış, ardından da bunların nelere karıştığını sırasıyla£"elmas-ı akîde, cevher-i şeriat, dürer-i ahkâm">diyerek göstermiştir. Buna Leff ü neşir sanatı denilir. Bu sanatta önce iki veya daha fazla unsur ayrı ayrı yahut icmâlen zikredilir (leff), ardından bunların her biriyle ilgili öğeler getirilir (neşr).  Eğer yapılan açıklama sırasıyla olursa leff ü neşr-i müretteb, eğer sıra bozularak olursa leff ü neşr-i gayr-i müretteb adını alır. Mesela şu âyete bakalım:

"(Allah) rahmetinden sizin için geceyi ve gündüzü(birer nimet) kıldı ki, birinde istirâhat edesiniz ve diğerinde O'nun fazlından(rızkınızı) arayasınız."

Burada müretteb bir leff ü neşr vardır. Önce gece zikredilmiş ve buna mukabil"istirâhat edesiniz"denilmiş, sonra gündüz zikredilmiş ve buna mukabil de"O'nun fazlından(rızkınızı) arayasınız"denilmiştir. Eğer bu şekilde sırasıyla gelmeyip de önce"O'nun fazlından(rızkınızı) arayasınız"denilerek başlansaydı, gayr- ı müretteb olurdu.

Dikkat edilse bu kitabın neredeyse tamamında bu sanatın uygulandığı görülebilir. Benzeri bir durum Risale-i Nur Külliyatı için de aynen söz konusudur.

Hâtimenin Hâtimesi