Muhâkemât Dersleri — Sayfa 240

Fahreddin Razi, bu ifadeyi tefsirine isim olarak kullanmıştır. 32 ciltlik tefsirine "Tefsir-i Kebir" de denilir. 1209'da vefat eden bu büyük müfessir, tefsirinde dünyanın yuvarlaklığından söz eder.

Eğer onun ile mutmain olamadın; arzı, küreviyet kabına sığıştıramadın. İbrahim Hakkı'nın arkasına düş, Hüccetü'l-İslâm olan İmam Gazâlî'nin yanına git, fetva iste. De ki: "Küreviyette müşâhhat var mıdır?" Elbette diyecek: "Kabul etmezsen müşâhhat vardır." Zira tâ zamanından beri şöyle bir fetva göndermiş: "Kim küreviyet-i arz gibi bürhan-ı kat'î ile sabit olan bir emri, dine himayet bahanesiyle inkâr ve reddetse, dine cinayet-i azîme etmiş olur. Zira bu sadakat değil, hıyanettir.

Dine sadakat görüntüsü altında hıyanet

Eğer onun ile mutmain olamadın; dünyayı yuvarlaklık kabına sığıştıramadın, İbrahim Hakkı'nın arkasına düş, Hüccetü'l-İslâm olan İmam-ı Gazzâlî 'nin yanına git, fetva iste... De ki: "Dünyanın yuvarlaklığını kabulde sıkıntılı bir durum var mıdır?" Elbette diyecek: "Kabul etmezsen sıkıntı vardır." Zira ta zamanından beri şöyle bir fetva göndermiş: "Kim Dünyanın yuvarlaklığı gibi kat'î delille sabit olan bir meseleyi, dine sahip çıkma bahanesiyle inkâr ve reddetse; dine büyük bir cinayet etmiş olur. Zira bu, sadakat değil, hıyanettir."

Marifetname isimli meşhur eserin müellifi olan İbrahim Hakkı, bu eserinde astronomi dâhil olmak üzere pek çok alanda kıymetli bilgiler verir. 1780'de vefat etmiştir. Dünyanın kürevi olmasıyla alakalı hayli değerlendirmeler yapar ve "Bu, müsellemdir" yani genel kabul görmüş ve böyle olduğu ehlince kabul edilmiş bir hakikattir, der.

İmam Gazzâlî, gelmiş geçmiş en büyük İslam âlimlerindendir. İlimdeki derinliği sebebiyle kendisine "İslam'ın delili" anlamında "Hüccetü'l-İslam" denilmiştir. 1111'de vefat etmiştir. Gazzâlînin bu değerlendirmeleri"Tehafütü'l-Felasife"eserinde, yer alır. Gazzâlî ilgili kısımda ay ve güneş tutulmaları, ayın ışığını güneşten alması, dünyanın kürevi oluşu gibi konularda değerlendirme yaparken şöyle der:

"Biz bu tür ilimlerin batıl olduğunu söyleyecek değiliz. Çünkü bu konuların dinin maksadıyla bir alakası yoktur. Bunları batıl kabul edip ibtali için münazara