Muhâkemât Dersleri — Sayfa 245

ve arzı komutana itaat eden iki nefer şeklinde temsil yoluyla anlatır. Bu, bir cihetten baktığımızda Allah'ın ilminde olanın şu gözle görülür âleme gönderilmesidir. Bir kitabı bilgisayarda yazdığımızda her ne kadar dışarda bir kitap olarak vücudu olmasa da, ilmî olarak bir vücuda sahiptir. Gözlü görülür hale gelmesi ise yazıcıyla gerçekleşir.

İşte âyetin muhtevası böyle bir üslûbu çağrıştırmaktadır.

Elhâsıl: Sâni-i âlem, arzı istediği gibi ve hikmeti iktiza ettiği gibi yaratmıştır. Sizin, -ey ehl-i hayal!-, teşehhî ile istediğiniz gibi yaratmamıştır, akıllarınızı kâinata mühendis etmemiştir.

İlahi hikmetleri anlamada insan aklı

Âlemin Sâni'i olan Allah, arzı istediği ve hikmeti iktiza ettiği gibi yaratmıştır. Bazı hayal peşinde koşanların arzu ile istediği gibi yaratmamıştır, onların akıllarını kâinata mühendis etmemiştir.

İnsan bu akılla ilahi hikmetlere muhatap olur ve bunları bir derece anlar. Ama âlemdeki hikmetler bazan aklın kuşatma sahasından çok daha ileri boyutlardadır. Dolayısıyla her şeyi kendi aklı zaviyesinden değerlendirmek insanı yanıltabilir. Hele hele kendi aklını kâinata mühendis yapmaya kalkmak, bütün bütün haddi aşmak olur. Cenab-ı Hak bir ayette şöyle bildirir:

"Ben, onları göklerin ve yerin yaratılışına şahit tutmadım, kendilerinin yaratılışına da..."Koca bir fabrikanın tasarımında çocuklara "Nasıl yapalım" diye sorulmaz. Şayet sorulsa, artık o fabrika fabrika olmaktan çıkar, oyun alanına döner.

Benzeri bir şekilde ilmi her şeyi kuşatan yüce Allah, "Bu kâinat nasıl olsun, sizi nasıl yaratayım" şeklinde insanlara sormamıştır. Farz-ı muhal sorsaydı, mesela petrol gibi bir nimet kimsenin hayaline bile gelmezdi.

Tenbih:

Zaaf-ı akîdeye veyahut sofestâî mezhebine olan meyle veyahut daha almamış, yeni müşteri olmasına işaret eden umûrun biri de, "Bu hakikat dine münafidir." olan kelime-i hamkâdır. Zira bürhan-ı kat'î ile sabit olan bir şeyi hak ve hakikat olan dine muhalif olduğuna ihtimal veren ve münâfâtından havf eden adam, hâlî değil, ya dimağında bir sofestâî gizlenmiş karıştırıyor veyahut kalbini delerek bir müvesvis