Muhâkemât Dersleri — Sayfa 250

ı galip ifade ederler. Bu rivayetler, akidede kullanılmazlar. Çünkü akide ile ilgili rivayetlerin yakinen bilinen tereddütsüz bilgilerden meydana gelmesi gerekir.

3-Mütevatir ve metin olarak sabit olsa bile delaleti katî olmayabilir. Bediüzzaman sözün burasında Beşinci Mukaddime ve On birinci Mukaddimeye atıfta bulunur.

Beşinci Mukaddimede şöyle denilir:£"Mecaz, ilmin elinden cehlin eline düşse hakikate inkılâp eder, hurafâta kapı açar.">

On birinci Mukaddimede ise şöyle denilmektedir:£"Bir kelâmda çeşitli hükümler bulunabilir. Bir sadef, çok cevherleri tazammun edebilir.">

Bir metnin belli bir manaya delaleti değişik mertebelerde olur. Kat'î olabileceği gibi, zannî de olabilir. Mesela "Falanın eli delik" dediğimizde onun elinin gerçekten delik olmasına delaleti katî değildir. Çünkü bununla "Falan çok müsriftir" manası da kastedilmiş olabilir.

İşte hayaller, zahire takılıp kalanları havalandırmış, bu hadîsi hamledilebileceği sahih manalardan çevirmişlerdir.

İşte vücuh-u sahiha üçtür:

Birinci mahmil: Nasıl "Sevr" ve "Nesr" ve "İnsan" ve diğeriyle müsemmâ olan 'Hamele-i Arş', melâikedir. Bu Sevr ve Hût dahi, öyle iki melâikedir. Yoksa Arş-ı Âzam'ı melâikeye; küreyi, küre gibi himmete muhtaç olan bir öküze tahmil etmek, nizam-ı âleme münafidir.

Hamele-i arş

İşte sahih cihetler üçtür:

1-Nasıl Sevr ve Nesir (kartal) ve İnsan ve diğeriyle müsemma olan hamele-i arş, melaikedir. Bu öküz ve balık dahi öyle iki melaikedir. Yoksa arş-ı a'zamı melaikeye; küreyi, küre gibi himmete muhtaç olan bir öküze yüklemek, âlemin nizamına aykırıdır.

Arş,hükümdarın tahtına denilir. Bir nevi âlemin idare merkezi gibidir. Bir hükümdar tahtına oturur, emirleriyle ülkesini idare eder. Onun gibi Allahu Teâlâ arştan âlemi idare etmektedir. Ancak bunu cismani bir taht gibi mülahaza etmek doğru değildir.

Allah'ın arşı sadece "arş" kelimesiyle ifade edildiği gibi,"Arş-ı a'zam"olarak da söylenir. Çünkü hüküm ve yetki sahiplerinin saltanatı sınırlı ve noksandır. Allah'ın saltanatı ise bütün saltanatların fevkindedir. O, "Melikü'l-müluk" yani "Sul