Muhâkemât Dersleri — Sayfa 251

tanlar sultanıdır." Böyle olunca en büyük arş onundur. Bu manayı Neml suresinde görebiliriz. Sebe melikesi Belkıs'tan bahsedilirken"Onun büyük bir arşı/ tahtı var"denilirken, Allah'ın saltanatını ifadede ise"Büyük arşın/ tahtın Rabbidir"ifadesi kullanılmıştır.

Arşa görevli meleklere"Hamele-i arş"denilir. Rivayetlere göre bunların en üst görev yapanları dört tanedir. Üstte bunlardan üçü "Sevr", "Nesir" ve "İnsan" olarak nazara verilmiştir. Üstteki metinde "Diğeri" denilen melek ise İbn-i Arabi'nin Fütuhat'ında "Esed: Aslan" olarak ifade edilir.

Hem de lisân-ı şeriatte işitiliyor: Her bir nev'e mahsus ve o nev'e münasip bir melek-i müvekkel vardır. Bu münasebete binaen o melek o nev'in ismiyle müsemmâ, belki âlem-i melâikede onun suretiyle mütemessil oluyor…

Hadis olarak işitiliyor: "Her akşamda güneş Arş'a gider, secde eder. İzin alıyor, sonra geliyor." Evet, şemse müvekkel olan melek; ismi Şems, misali de şemstir. Odur gider, gelir.

Hem de hükema-yı ilâhiyyûn nezdinde, her bir nevi için hayy ve nâtık ve efrada imdat verici ve müstemiddi bir mahiyet-i mücerrede vardır. Lisân-ı şeriatta "melekü'l-cibâl" ve "melekü'l-bihar" ve "melekü'l-emtâr" gibi isimlerle tabir edilir. Fakat tesir-i hakikîleri yoktur. Müessir-i Hakikî, yalnız zât-ı Akdes'tir.

Güneşin secdesi

Şeriatın lisanında her bir nev'e mahsus ve o nev'e uygun görevli bir melek olduğu ifade edilir. Bu münasebete binaen o melek o nev'in ismiyle müsemma, belki melekler âleminde onun suretiyle görülüyor... Mesela bir hadiste£"Her akşam güneş arşa gider, secde eder. İzin alıyor, sonra geliyor">denilmektedir.

Hadisin tamamı rivayetlerde şöyle yer alır: Ebu Zer (ra.) anlatıyor: Güneş batarken Resulullah ile birlikte mescidde idim. Bana,£"Ey Ebu Zer, biliyor musun bu güneş nereye gidiyor?">diye sordu. Ben,£"Allah ve Resulü daha iyi bilirler!">deyince şöyle anlattı:£"Arşın altına secde yapmaya gider, bu maksatla izin ister,>