Muhâkemât Dersleri — Sayfa 254

Kısm-ı diğeri olan ehl-i sevâhilin âzam-ı maişetleri, belki ehl-i medeniyetin büyük bir maden-i ticaretleri, balığın cevfinde ve hûtun üstündedir. كُلُّ الصَّيْدِ فِى جَوْفِ الْفَرَى meselesine mâsadaktır. Bu latîf bir cevaptır. Mizah da olsa haktır. Zira mizah etse de yalnız hak söyler.

Faraza, sâil keyfiyet-i hilkatten sual etmişse, fenn-i beyanda olan تَلَقَّى السَّامِعُ بِغَيْرِ الْمُتَرَقَّبِ kaidesinin üslûb-u hakimânesiyle, lâzım ve istediği cevabı vermiştir. Yoksa hasta olan sail iştiha-yı kâzibi ile istediği cevabı vermemiştir.

يَسْئَلُونَكَ عَنِ اْلاَهِلَّةِ قُلْ هِىَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ bu hakikate bir beraatü'l-istihlâldir.

Arz - balık münasebeti

Diğer kısım olan sahil halkının geçimlerinin çoğu, belki medeniyet ehlinin büyük bir ticaret kaynağı, balığın içinde ve üstündedir.£"Bütün av, yaban eşeğinin karnındadır">meseline mâsadaktır. Bu latif bir cevaptır. Mizah da olsa haktır. Zira Hazreti Peygamber mizah etse de yalnız hak söyler.

Faraza soruyu soran yaratılışın keyfiyetinden sual etmişse; fenn-i beyanda olan£"Muhatabın beklemediği bir cevapla karşılaşması">kaidesinin üslûb-u hakîmanesiyle, lâzım ve istediği cevabı vermiştir. Yoksa hasta olan sual sahibinin yalancı iştiha ile istediği cevabı vermemiştir."Sana, hilâlleri soruyorlar. De ki: Onlar insanlara hac gibi vakte bağlı durumları gösterir"âyeti bu hakikate bir beraatü'l-istihlaldir.

Beraatü'l-istihlal,sözün evvelinde, sözün devamıyla alakalı işaretler vermektir.

Avın büyüğü

"Bütün av, yaban eşeğinin karnındadır">ifadesi Arapça bir darb-ı meseldir. Anlatılır ki birkaç kişi ava gitmişler. Kimi tilki, kimi tavşan, kimi benzeri küçük bir hayvan avlamış. Bir tanesi ise, koca bir yaban eşeği ile gelmiş. Avlarını ortaya koyduklarında, yaban eşeğini avlayan "Bütün avladıklarınız, benim avladığımın karnına sığar" demiş. Bu ifadeyle diğer avların bunun yanında küçük kaldığını ifade etmiş. Ebu Süfyan Mekke'nin fethinde Müslüman olduğunda Hazreti Peygamber mülatefe yoluyla£"Ey Ebu Süfyan! Sen 'Bütün av, yaban eşeğinin karnındadır' sözüyle anlatılan kimse gibisin">demiştir.