Muhâkemât Dersleri — Sayfa 271

karneyn'den ve ruhtan sorun" demişlerdi. Onun cevap veremeyeceğini düşünüyorlardı. Bediüzzaman bu sebeb-i nüzulle alakalı olarak şu noktalara dikkat çeker:

İşi yokuşa süren ve başkasını taklit eden bir sual sahibi, imtihan cihetiyle bir kitapta gördüğü bir meseleyi, her ne kadar bir derece de tahrif edilmiş olsa, bir adamdan sual etse, o da, gaypta olan bilgisine cevap verse, o cevap iki cihetle doğrudur: Ya doğrudan doğruya cevap verse veyahut işi yokuşa süren sual sahibinin bilgisine ya bizzât veya te'vil ile uygun cevap verse, ikisi de doğrudur. Demek bir cevap, hem gerçek durumu razı eder, zira haktır. Hem sual sahibini ikna eder; zira murat değilse de malûmuna tatbik eder. Hem makamın hatırını dahi kırmıyor; zira cevapta hayat düğümünü derceder ki, kelâmın maksatları ondan hayatına medet alır. İşte Kur'ân'ın cevabı dahi böyledir.

Bundan sonra zarurî ve gayr-i zarurîyi tefrik edeceğiz. İşte, cevab-ı Kur'ânî'de mefhum olan zarurî hükümler ki, inkârı kabul etmez, şudur:

-Zülkarneyn, "müeyyed min indillâh" bir şahıstır.

-Onun irşad ve tertibiyle, iki dağ arasında bir sed bina edilmiştir; zâlimlerin ve bedevîlerin def-i fesatları için...

-Ve Ye'cüc-Me'cüc, iki müfsit kabiledirler.

-Emr-i ilâhî geldiği vakit sed harap olacaktır, ilâ âhirihî…

Bu kıyas ile ona Kur'ân delâlet eden hükümler, Kur'ân'ın zaruriyatındandırlar. Bir harfin inkârı dahi kabil değildir.

Zarurî ve zarurî olmayan hükümler

Dinî metinlerden zarurî olarak anlaşılan manalar olduğu gibi, farklı yorumlara açık manalar da vardır. Zülkarneyn kıssasında da Kur'ân metninden zarurî olarak anlaşılan manalar yanında, müfessirlerce farklı yorumlanan durumlar da bulunmaktadır. Mesela Beydavi tefsirinde Zülkarneynin kimliği hakkında şu değerlendirmeler yer alır:

Zülkarneyn, Faris-Rum hükümdarı olan İskender-i Rumîdir.

Denildi ki: Zülkarneyn, yani "iki karn sahibi"nden murat doğu ve batıdır. Bundan dolayı kendisine "doğunun ve batının sahibi" anlamında "Zülkarneyn" denilmiştir.