Muhâkemât Dersleri — Sayfa 281

Hînâ ki, kıssa hisse içindir. Sana ne lâzım teşrihatı nasıl olursa olsun, sana taalluk edemez. Kendi hisseni al, git.

Hem de Onuncu Mukaddime'den istizhar et. Göreceksin: Mecaz mecaza kapı açar, تَغْرُبُ فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍ zâhir-perestleri dışarıya sürüyor.

Denizde batan güneş

Kıssalarda işin hisse kısmına yoğunlaşmak gerekir. Lüzumsuz bir şekilde kıssanın ayrıntılarına dalmak, insanı asıl hissesinden uzaklaştırır. Çünkü Kur'ân hisse alınsın diye kıssaları zikretmektedir. Kıssaları anlatırken hayat düğümleri hükmünde ve Kur'ân'ın maksatlarından bir maksadına uyan noktaları seçmekte ve maksatla ilgili bağlantıyı kurmaktadır. Her ne kadar hariçte ve neticede birbirinin ateşi veya nuru birbiriyle alakalı görünmediği halde, zihinde ve üslûpta birbirlerine sarılabilirler ve birbirleriyle arkadaş olabilirler. Kıssa hisse için olduğuna göre, işin ayrıntıları nasıl olursa olsun muhataba taalluk etmez. Okuyucuya düşen, hissesini alıp gitmektir.

Bediüzzaman, bu kısımla alakalı olarak On ikinci Mukaddime'ye atıfta bulunur. Orada bu kısımla alakalı olarak değerlendirebileceğimiz şu ifadeler vardır:

"Zâhir-perestleri aldatan bir sebep, kıssanın hisseyle münasebeti ve mukaddimenin maksutla zihinde mukâreneti, vücud-u haricîde olan mukârenet ile iltibas olunmasıdır. Bu noktaya dikkat et, sonra muhtaç olacaksın."

Kıssa hisse içindir. Mukaddime de maksuda ulaşmak için basamak ve merdiven gibidir. Bunların zihinde beraber ve yan yana olmaları, gerçekte de beraber ve yan yana olmalarını gerektirmez. Zülkarneyn kıssasında seddin yapımı anlatıldıktan hemen sonra kıyametin kopmasına intikal vardır. Hâlbuki iki olay arasında binlerce yıllık mesafe bulunmaktadır. Dolayısıyla burada verilen mesaj, seddin yıkımından dünyanın yıkımına intikaldir. Yani nasıl ki bu muhkem sed yıkılacak, harap olacaktır, onun gibi vakti geldiğinde şu dünya evi dahi yıkılacak, harap olacaktır.

Mecazın mecaza kapı açması

Bediüzzaman üstteki metinde ayrıca Onuncu Mukaddime'ye de atıfta bulunur. Burada£"Bir kelâmda, her fehme gelen şeyde o kelamın sahibi muahaze olunmaz.">denilmektedir. Bu ifade üstteki£"Mecaz mecaza kapı açar">cümlesini anlamamızda bize rehberlik edebilir. Şöyle ki: Mecazî bir ifade kullandığımızda bazı muhataplarımızın algılarında kastettiğimiz mananın hakikati anlaşılmayacak ve o