Muhâkemât Dersleri — Sayfa 282

ifadenin farklı mecazî anlamları algılanabilecektir. Faraza bir sohbet meclisinde£"Cennet ucuz değil">dediğimizde, Cennet isimli nişanlısıyla düğün masraflarının çokluğundan dolayı evlenmesi ertelenmiş biri, kastettiğimiz manadan çok farklı bir manaya ulaşabilecektir. Bir kısım muhataplarımız da bu cümlenin etkisiyle hayat pahalılığını düşüneceklerdir.

Algı yanılmaları

Zülkarneyn kıssasında geçen ve onun Mağrib (Atlas Okyanusu) tarafına yaptığı seyahatte bir durumunu anlatan âyette şöyle denilmektedir:

"Nihayet güneşin battığı yere vardığı zaman, onu(sanki)kara balçıklı bir su gözesinde batıyor buldu."Âyet, zahire takılıp kalanları dışarıya sürmektedir. Çünkü görünüşte güneş denize girip kaybolmakla beraber, gerçekte böyle olmadığı ortadadır. Hayatımızda bu türden hayli "algı yanılmaları" vardır. Mesela yarısı su dolu bir bardağa kaşığı bıraktığımızda onu kırık vaziyette görürüz. Durmakta olan arabada beklerken, yanımızdan geçen araba sebebiyle kendi arabamızın hareket ettiğini sanırız. Güneşi bir tepsi kadar görmek ve her akşam denize battığını algılamak da bu algı yanılmalarındandır.

Malûm olsun ki, esâlîb-i Arap'ta tecelli eden hüccetullahın miftahı, yalnız istiâre ve mecaz üzerine müesses ve asl-ı i'câz olan belâgattır. Yoksa şöhret sebebiyle yalancı hads ile lakîta olunan ve rızaları olmadığı hâlde esdâf-ı âyâtta saklanan boncuklar değildir. İstersen Onuncu Mukaddime'nin Hâtimesi'ni istişmam ile zevk et. Zira hitamı misktir ve içinde baldır.

Hem de caizdir ki, meçhulü'l-keyfiyet olan sed, başka yerde sair alâmât-ı kıyâmet gibi mestur ve kıyâmete kadar bakî ve bazı inkılâbâtıyla meçhul kalarak kıyâmette harap olacaktır.

Kur'ânda istiâre ve mecaz zenginliği

Her ne kadar belağattan nasibini almamış bazı Kur'ân araştırmacıları "Kur'ânda mecaz yok" deseler de bunun böyle olmadığı gözler önündedir. Allah'ın delili olan ve Arab üslûplarında tecelli eden Kur'ân'ın anahtarı, yalnız istiare ve mecaz üzerine kurulu ve i'cazın aslı olan belâğattır. Belağat ilmini bilmeden Kur'ân'ı doğru olarak anlayabilmek mümkün değildir. Yoksa şöhret sebebiyle yalancı bir sezgi ile bulunan ve rızaları olmadığı halde âyetlerin sadeflerinde saklanan boncuklar değildir.