Muhâkemât Dersleri — Sayfa 284

ve devamına değildir. Beka ve devamına olsa da, devamlılığı ve arada boşluk olmamasını gerektirmez. Bir şeydeki maksadın devamı, belki terettübü o şeyin devamının olmazsa olmazlarından değildir. Pek çok binalar yerleşmek veya korunmak için yapılmışken boş ve kimsesiz olarak ortada muallâk kalmaktadır. Bu sırrın iyi anlaşılmaması, bazı tevehhümlere sebebiyet vermiştir.

Tenbih:

Şu tafsilden maksat; tefsiri te'vilden.. kat'îyi zannîden.. vücûdu keyfiyetten.. hükmü etrafın teşrihatlarından.. mânâyı mâsadaktan.. vukuu imkândan temyiz ve tefrik ile bir yol açmaktır.

Yapılan bu açıklamalar, Kur'ân'ın tefsirinde dikkat edilmesi gereken önemli esasları ortaya koyar. Bunu anlayan biri:

- Tefsiri te'vilden,

- Kat'îyi zannîden,

- Vücudu keyfiyetten,

- Hükmü etrafın teşrihatlarından,

- Manayı mâsadaktan,

- Vukuu imkândan ayırt eder.

Mesela, Kehf suresinde bahsi geçen seddin Çin Seddi olarak açıklanması tefsir değil tevildir. Tevil, "Hadîsin veyahut âyetin birçok manalarından bir mümkün ve muhtemel manası demektir."

Kur'ân'ın bu manaya delaleti kat'i değil zannîdir.

Kur'ân'ı okuduğumuzda seddin varlığını biliriz, ama keyfiyetini bilemeyiz.

Sedle alakalı diğer açıklamalar, doğrudan Kur'ân'ın hükmü değildir.

Seddi, Çin Seddi olarak açıkladığımızda, bu âyetin manası değil, mâsadakı olur.

Seddin Çin Seddi olması mümkündür. Ama mümkün oluşundan hareketle "Öyleyse bundan murat Çin Seddi'dir" diyemeyiz.