Muhâkemât Dersleri — Sayfa 285

19. Ders:

Cehennemin yerin altında olması

Beşinci Mesele

Meşhurdur: "Cehennem yer altındadır." Fakat biz Ehl-i Sünnet ve Cemaat, kat'an ve yakînen yerini tayin edemeyiz. Lâkin zâhir olan, tahtiyettir ve yeraltında olmasıdır.

Bazı rivayetlerde"Cehennem yer altındadır."denilmiştir. Fakat Ehl-i Sünnet ve Cemaat olarak kat'i ve tereddüde yer kalmayacak şekilde yerini tayin edemeyiz. Bediüzzaman, bu konuda Mektubat isimli eserinin ilk mektubunda daha ayrıntılı bilgi vermektedir, ilgili kısma bakılabilir.

Buna binaen derim: Şecere-i tûbâ gibi olan hilkat-i âlemin, sair nücumları gibi bizim küremiz dahi bir semeresidir. Semerenin altı, o ağacın umum ağsanı altına şâmil olur. Buna binaen, cehennem yeraltında, o dallar içindedir. Nerede olsa yeri vardır. Tahtiyetin mesafesi uzun ve ittisali iktiza etmez. Hikmet-i cedidenin nokta-yı nazarında ateş, ekser kâinata müstevlîdir. Bu hâl arka tarafında gösterir ki, bu ateşin asıl ve esası ve nev-i beşerle beraber ebede giden ve yolda refâkat eden cehennem, bir gün perdeyi yırtacak, "Hazır olun!" diyecek, meydana çıkacaktır. Bu noktada dikkat isterim…

Yaratılış ağacı

Cehennemin yerin altında olması çeşitli cihetlerden ele alınabilir. Bediüzzaman bunu Tûbâ ağacı misaliyle anlatır. Bu, cennette bir ağaçtır. Bu ağacın köklerinin yukarda, dalları ve meyvelerinin altta olduğu söylenir. Âlem de böyle bir ağaca benzer. Diğer yıldızlar gibi, küremiz de bu ağacın bir meyvesidir. Meyvenin altı o ağacın bütün dalları altına şamil olur. Buna binaen Cehennem yer altında o dallar içindedir, nerede olsa yeri vardır. Yer altında olmasının mesafesi uzundur ve altta olmak bitişik olmayı gerektirmez. Yeni fenlerin bakışı noktasında, ateş ekser kâinatı istila etmiştir. Bu hal arka tarafında gösterir ki, bu ateşin asıl ve esası ve beşer nev'i ile beraber