Muhâkemât Dersleri — Sayfa 291

20. Ders:

Kur'ân'ın belâğatı

Kur'ân, dibine erilmez, incileri tükenmez, acaibi bitmez bir denizdir. Kur'ân'ın i'cazının esası, nazmıyla alakalıdır. Onun nazmı harflerinin, kelimelerinin, surelerinin birbirleriyle bütünlük içinde olması, onda yer alan her şeyin bulunduğu yere tam uygunluk arz etmesidir. Kur'ân'da her kelime binanın tuğlaları gibi yerli yerine konulmuştur.

Dokuma hususunda birinin elinde ipek, diğerinin elinde pamuk olan iki kişi yarıştırılmaz. Ancak her ikisinde aynı malzeme olursa yarışma söz konusudur. İşte Kur'ân, insanların kullandıkları kelimeleri kullanarak meydan okumuştur. Aynı kumaştan elbise diken iki terzi veya aynı hammaddelerden ilaç yapan iki eczacının ortaya koydukları eserlerdeki farklılık, kullandıkları malzemede değil, tarz ve modeldedir.

Kelimeler, bazan muhataplarının kulaklarında çınlayan bir nağme, bazan ruhları canlandıran ve kalplerin hastalıklarını iyileştiren bir seher nesimidir. Bu tarz bir etki Kur'ân'ın ifadelerinde açıkça hissedilmektedir...

Ama nasıl ki güneşin ışığı ve harareti görülür, fakat mahiyeti bilinmez. Onun gibi Kur'ân'ın da kalp ve ruhlarda etkisi açıkça hissedilmekle beraber, bunun kelimelerle anlatımı o kadar kolay olmamaktadır.

Manadan anlamayan ümmî bir insan bile Kur'ân'ın lafızlarında insanı hayran bırakan bir akıcılık, bir fesahat olduğunu az-çok hisseder. Şırıl şırıl akan sular misali Kur'ân'ın beyanı hoş bir şekilde akmakta, bülbülün seci'li nağmeleri misüllü insanı mestetmektedir. Lafzın ötesinde bir de manaya aşina olanlar, Kur'ân'daki beşer ötesi ifade karşısında genelde teslim olmaktadır.