Muhâkemât Dersleri — Sayfa 301

Maânî-i âyât kinâyetten sarahate çıkmış oluyor… Evet, şu garabet noktaları, belâgat nükteleridir.

Malûmu i'lam

Malûmu i'lam,"bilineni bildirmek" demektir. Bilinen şey özellikle gözle görülür bir durum olursa, onu ifade etmek abes olur. Ama bizi bilmeyen birine "Senin adın Adil" dediğimizde, cümlemizde bir incelik olur. Bu, "Sen beni tanımıyorsun, ama ben seni tanıyorum" anlamına gelir.

Bir de adalete pek de dikkat etmeyen tanıdığımız birisine "Senin adın Adil" dediğimizi düşünelim. O zaman bu cümlemiz ona adalet tavsiyesi olur. "Bak, adın Adil, ama ismine layık hareket etmezsen adil değil zalim olursun!" demiş oluruz.

Onun gibi, Kur'ân-ı Kerim'de "Bakınız dünya küre olmakla beraber onda nasıl düzlükler meydana getirilmiş, nasıl size beşik kılınmış, denizin istilasından kurtulmuş? Veyahut nasıl güneş geçiminizin tanzimi için akıp gidiyor? Veyahut binler sene uzakta olan güneş kara balçıklı bir su gözesinde batıyor?" denildiğinde, âyetlerin kinaî manaları âdeta sarih / açık mana haline gelmiş olur.

Nokta-i garabet

Belağat ilminde garabet, normalde beklenenden farklı şekilde anlatımı ifade eder. Yüzlerce siyah elbiseli içinde bir beyaz elbiselinin hemen farkedilmesi gibi, kelamda garabet de hemen farkedilir. Mesela bir kitabı otuz yıllık çalışma ile yazan biri, "Bu kitabı otuz yılda yazdım" dediğinde düz bir anlatımla bunu anlatmış olur. Ama"Bu kitap otuz yılda bestelendi"derse bunu sanatlı bir şekilde ifade eder. Burada"bestelendi"ifadesi kinayedir ve ilgili cümlede bir nokta-i garebettir.

Kur'andan şöyle bir örnek verebiliriz:

Cenab-ı Hak, Hz. Musa ve Harun'u"Ben en yüce Rabbinizim"şeklinde kendisini halka ilân eden Firavuna elçi olarak gönderir. Onlara şu talimatı verir:

"Firavuna gidip deyin ki: Biz, senin Rabbinin elçileriyiz..."

Bunun yerine "Allah'ın elçileriyiz" veya "âlemlerin Rabbinin elçileriyiz" de diyebilirlerdi. Ama"Ben Rabbim"diyen birisine bu şekilde söylemekle net bir şekilde£"Hayır, sen Rab değilsin, senin de Rabbin var. O Rab, bütün âlemlerin Rabbi'dir. Biz de O'nun elçileriyiz...">mesajı verilmiştir.