Muhâkemât Dersleri — Sayfa 302

21. Ders:

Kur'ân'ın yorumunda bazı vartalar

Sekizinci Mesele:

Ehl-i zâhiri hayse beyse vartalarına atanlardan birisi, belki en birincisi, imkânâtı vukuâta karıştırmak ve iltibas etmektir. Mesela diyorlar: "Böyle olsa, kudret-i ilâhiyede mümkündür. Hem ukulümüzce azametine daha ziyade delâlet eder. Öyleyse bu vâki olmak gerektir."

Heyhat! Ey miskinler! Nerede aklınız kâinata mühendis olmaya liyâkat göstermiştir? Bu cüz'î aklınızla hüsn-ü küllîyi ihata edemezsiniz. Evet, bir zirâ kadar bir burun altından olsa, yalnız ona dikkat edilse, güzel gören bulunur!

Bediüzzaman bu kısımda Kur'anın yorumunda görülen yedi farklı vartaya / tehlikeye dikkat çeker.

1- İmkânâtı, vukuâta karıştırmak

Kur'ân'a derinlemesine bakamayanları "Öyle mi yoksa böyle mi" şeklinde tereddüt tehlikelerine atanlardan birisi, belki en birincisi imkânâtı vukuâta karıştırmak ve iltibas etmektir. Mesela diyorlar: "Böyle olsa, Allah'ın kudretinde mümkündür. Hem bizim aklımıza göre, azametine daha ziyade delalet eder. Öyle ise bunun böyle gerçekleşmesi gerektir..."

Hâlbuki insanın cüzi aklının kâinata mühendis olmaya liyakati yoktur. Âyette şöyle bildirilir:

"Ben, onları göklerin ve yerin yaratılışına şahit tutmadım, kendilerinin yaratılışına da… Ve ben doğru yoldan çıkaranları yardımcı edinmiş de değilim."

İnsan, bu cüz'î akıl ile küllî güzelliği kuşatamaz. Evet, bir kol kadar bir burun altından olsa, yalnız ona dikkat edilse, güzel gören bulunur.